Một hành trình văn hóa, không phải phông nền dân gian
Dân Chơi Dân Ca là nhạc hội của Phương Mỹ Chi kết hợp âm nhạc đương đại với chất liệu văn hóa truyền thống, dẫn khán giả qua những không gian vùng miền bằng ca khúc, ngôn ngữ và nghệ thuật diễn xướng. Tối 7/11, Day 2 diễn ra tại Sân Đông, Trung tâm Triển lãm Việt Nam ở Đông Anh, Hà Nội, thu hút hơn 5.000 khán giả. Điểm đáng khen là chương trình không dừng ở việc mượn trang phục hay âm thanh dân gian làm cảnh trí. Nó tổ chức các tiết mục thành một cuộc hành trình có mạch kể, để mỗi vùng hiện lên qua cả âm nhạc lẫn tập quán và cách trình diễn. Với concert Hà Nội này, Phương Mỹ Chi cho thấy âm nhạc dân gian có thể đứng trong một sân khấu quy mô lớn mà không phải từ bỏ căn cước. Đó là lựa chọn nghệ thuật thuyết phục hơn việc chỉ phủ lớp màu truyền thống lên một đêm nhạc pop.
Từ sắc Huế, Tây Nguyên đến nhịp hội Bắc Bộ
Hành trình mở ra ở miền Trung với “Buôn Trăng”, gợi không gian xứ Huế qua hình ảnh trăng và dải lụa, rồi chuyển sang “Gối Gấm” với vũ đạo cùng những đội hình sân khấu giàu chuyển động. “Ưng Cái Bụng” đưa âm thanh cồng chiêng, đàn T’rưng và hoạt cảnh đời sống người Ê Đê lên sân khấu; những từ như “Ami”, “Ama” còn đưa tiếng nói bản địa vào ca từ. Sau đó, liên khúc “Trẩy Hội Làng” đưa khán giả đến sắc màu Bắc Bộ, trước khi “Thử Lòng Quân Tử” trở thành điểm nhấn với Hát Xoan Phú Thọ. Bốn phường Xoan gốc cùng tái hiện các trích đoạn “Xin Huê”, “Đố Huê”. Đặt dân ca Tây Nguyên cạnh hát xoan không phải phép ghép tùy tiện: cách sắp xếp ấy cho thấy Phương Mỹ Chi khai thác di sản bằng những câu chuyện cụ thể, thay vì gom mọi chất liệu vào một màu dân gian chung.
Sự giao thoa cần nghệ sĩ và nghệ nhân cùng hiện diện
Đêm diễn quy tụ nghệ sĩ nhiều thế hệ như NSND Tự Long, NSND Thanh Ngoan, NSƯT Kim Tử Long, NSƯT Trinh Trinh, Phương Ly, Pháo, Double2T, RHYDER, Nguyễn Hùng và Bảo Định, cùng ban cố vấn văn hóa, nghệ nhân và nhạc công. Sự góp mặt của NSND Tự Long trong vai trò dẫn dắt tạo cầu nối tự nhiên cho hành trình từ miền Nam ra Bắc; còn nghệ nhân trực tiếp trình diễn giúp Hát Xoan hiện diện như một thực hành sống, không chỉ là hình ảnh minh họa. Phương Ly làm mới “Nữ Công Gia Chánh”, trong khi các khách mời rap và biểu diễn đem đến nhịp điệu khác cho những tiết mục mang gốc tích vùng miền. Cách phối khí và dàn dựng có biến đổi để phù hợp sân khấu lớn, nhưng vẫn giữ dấu ấn văn hóa. Sự cân bằng ấy là phần khó nhất của một concert kết hợp truyền thống với hiện đại—and cũng là lý do chương trình có sức thuyết phục.
Một hướng đi đáng theo đuổi, với yêu cầu chọn lọc
Giá trị nổi bật của Dân Chơi Dân Ca nằm ở cách Phương Mỹ Chi dùng thế mạnh ca hát để kể chuyện văn hóa, chứ không coi di sản như phụ kiện sân khấu. Khi được nghiên cứu và chọn lọc kỹ, làn điệu dân ca, nghệ thuật truyền thống và tri thức bản địa có thể đến gần công chúng trẻ qua hình thức trình diễn mới. Dẫu vậy, sự hiện đại hóa chỉ có ý nghĩa khi chất liệu được xử lý có hiểu biết; nếu phần trình diễn lấn át nguồn gốc, những dấu hiệu văn hóa dễ thành trang trí. Concert Hà Nội cho thấy hướng đi này có tiềm năng, nhất là khi nghệ nhân và nghệ sĩ cùng góp mặt, nhưng cũng đặt ra trách nhiệm duy trì độ chính xác trong những lần khai thác tiếp theo. Đêm diễn còn có điều kiện thời tiết thuận lợi sau những lần biểu diễn gặp mưa. Kết lại, Phương Mỹ Chi đã tạo được một hành trình ba miền có bản sắc: đủ mới để thu hút khán giả trẻ, đủ gắn với di sản để không đánh mất cội nguồn.
