Kiến thức phòng dại cần trở thành kỹ năng sống
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi-rút gây ra, lây từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn, vết cào hoặc nước bọt tiếp xúc với vùng da tổn thương hay niêm mạc; khi triệu chứng lâm sàng xuất hiện, bệnh gây tử vong. Vì vậy, giáo dục phòng bệnh dại cho trẻ không nên dừng ở việc ghi nhớ thông tin: các em cần biết cách tránh nguy cơ và hành động nhanh khi có phơi nhiễm.
Đó là lý do sáng kiến trách nhiệm xã hội “Đẩy lùi bệnh dại” (STOP Rabies) tiếp tục triển khai hoạt động giáo dục tại Tây Ninh và Đồng Tháp trong năm 2026. Chương trình do Boehringer Ingelheim Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, Đại học Y Dược TP.HCM, các sở ngành và trường học địa phương thực hiện. Thông điệp có sức nặng hơn khi nhìn vào tình hình: trong chín tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 54 ca tử vong do bệnh dại tại 21/34 tỉnh, thành phố.
Dạy điều trẻ có thể làm ngay
Một chương trình học đường chỉ có ích khi biến kiến thức thành phản xạ an toàn. STOP Rabies áp dụng mô hình “Train-the-Trainer”: giáo viên và nhân viên y tế trường học được tập huấn kiến thức nền tảng cùng kỹ năng truyền thông, rồi hướng dẫn học sinh nhận biết nguy cơ và thực hành biện pháp phòng bệnh. Nội dung được đưa vào bài học bằng truyện, tờ thông tin và bài tập phù hợp với lứa tuổi, thay vì chỉ dựa vào những lời nhắc chung chung.
Các em cần tránh tiếp xúc không an toàn với động vật, kể cả khi con vật trông quen thuộc; nhận ra vết cắn, vết cào hoặc tình huống nước bọt tiếp xúc với vùng da tổn thương hay niêm mạc là nguy cơ phơi nhiễm; và báo ngay cho người lớn để tìm hỗ trợ y tế. Chương trình hướng giáo viên, nhân viên y tế dẫn dắt học sinh nhận biết nguy cơ, tránh tiếp xúc và chủ động tìm trợ giúp khi có khả năng phơi nhiễm. Đây là những kỹ năng phòng dại thiết thực, giúp các em không tự đánh giá thấp một sự cố.
Từ lớp học, kiến thức đi về từng gia đình
Trẻ có thể trở thành người nhắc cả nhà ứng xử an toàn với chó, mèo và không trì hoãn việc hỏi nhân viên y tế sau khi bị cắn hoặc cào. Giá trị của việc học vì thế không chỉ nằm ở khả năng tự bảo vệ: học sinh còn có thể chia sẻ điều đã học với gia đình, góp phần lan tỏa nhận thức phòng bệnh trong cộng đồng. Cách tiếp cận này đáng được xem là phần bổ sung thiết thực cho giáo dục sức khỏe, bởi thông tin được lặp lại ở trường và trong sinh hoạt gia đình sẽ dễ chuyển thành thói quen.
Dù vậy, trách nhiệm không thể đặt riêng lên vai trẻ. Phòng bệnh dại còn cần tiêm phòng cho chó, mèo, kiểm soát nguồn lây trên động vật và xử trí dự phòng kịp thời sau phơi nhiễm. Học sinh phòng bệnh hiệu quả nhất khi người lớn làm gương, lắng nghe lời báo động của trẻ và giúp các em tiếp cận dịch vụ y tế.
Quy mô lớn cần đi cùng khả năng áp dụng
Năm 2026, chương trình đặt mục tiêu tiếp cận hơn 65.000 học sinh tiểu học và trung học cơ sở, đồng thời đào tạo 240 giáo viên và nhân viên y tế trường học. Tây Ninh dự kiến có 30.000 học sinh tham gia và 116 nhân sự được đào tạo; tại Đồng Tháp, mục tiêu lần lượt là 35.000 học sinh và 124 nhân sự. Mở rộng địa bàn là bước tiến đáng kể, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi học sinh nhớ được cách tránh nguy hiểm và biết phải tìm ai khi gặp sự cố.
Chương trình nối tiếp kết quả năm 2025 tại Tây Ninh, khi 30.000 học sinh được nâng cao nhận thức và 119 giáo viên, nhân viên y tế được đào tạo tại 58 trường tiểu học, trung học cơ sở. Thước đo thuyết phục nhất cho chặng tiếp theo không chỉ là số người được tiếp cận, mà còn là việc các em có thể giải thích cho người thân cách nhận diện phơi nhiễm và tìm hỗ trợ kịp thời.
