Từ lời mời đầu tư đến quan hệ đối tác dài hạn
Đầu tư châu Âu Việt Nam là dòng vốn và hợp tác dài hạn, trong đó doanh nghiệp EU cùng thiết kế, triển khai dự án và chuyển giao năng lực cho các lĩnh vực hạ tầng, logistics và năng lượng sạch. Đây là hướng đi có thể đem lại nhiều hơn thiết bị hay vốn, nhưng chỉ thành hiện thực khi điều kiện đầu tư đủ rõ ràng và ổn định.
Ngày 22/10, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự tọa đàm với lãnh đạo doanh nghiệp châu Âu và Bỉ, đề nghị họ cùng thiết kế, đầu tư và chuyển giao công nghệ trong các dự án hạ tầng, logistics, năng lượng sạch tại Việt Nam. Việt Nam có nhu cầu lớn về giao thông, cảng biển, lưới điện, hạ tầng số và khu công nghiệp xanh; châu Âu có thế mạnh về quy hoạch, kỹ thuật, quản lý dự án, tiêu chuẩn môi trường và tài chính xanh. Vì vậy, lời mời hợp tác đúng hướng: Việt Nam cần đối tác cùng chia sẻ khâu chuẩn bị, quản trị rủi ro và tạo giá trị lâu dài, thay vì chỉ cung cấp thiết bị hoặc làm nhà thầu. Muốn lời mời ấy thuyết phục, cải thiện khung pháp lý hạ tầng phải đi song song với việc chọn dự án.
Điện cần vốn, nhưng nhà đầu tư cần luật chơi có thể đoán trước
Ngày 26/10, Đại sứ EU Julien Guerrier nêu yêu cầu về môi trường pháp lý ổn định trong buổi làm việc với Bộ Công Thương và UBND tỉnh Quảng Trị. Ông cho rằng nhu cầu đầu tư vào nguồn và lưới điện sẽ rất lớn khi Việt Nam hướng tới tăng trưởng kinh tế hai chữ số, nhưng việc huy động vốn tư nhân phụ thuộc nhiều vào chính sách. Thông điệp đáng chú ý không phải là thiếu sự quan tâm của nhà đầu tư, mà là khoảng cách giữa tiềm năng và khả năng dự báo. Như ông nhấn mạnh: “Điều quan trọng là phải có một khuôn khổ pháp lý ổn định, có thể dự đoán được và phù hợp để thu hút đầu tư tư nhân”. Với dự án điện có thời gian chuẩn bị và triển khai dài, thay đổi thiếu nhất quán có thể khiến nhà đầu tư chần chừ.
Quảng Trị cho thấy rõ nút thắt này: địa phương có tiềm năng điện gió, điện mặt trời, nhưng các dự án điện gió ngoài khơi chưa phát triển tương xứng; cần khung pháp lý quốc gia phù hợp và điều kiện cấp phép khảo sát, thăm dò ở cấp tỉnh. Quy hoạch đặt mục tiêu tổng công suất nguồn điện đạt khoảng 183.000–236.000 MW vào năm 2030. Con số ấy cho thấy quy mô nhiệm vụ, nhưng mục tiêu công suất không tự tạo ra dự án. Muốn năng lượng sạch và điện phát triển cùng nhau, quy định về cấp phép, triển khai và kết nối lưới phải đủ nhất quán để vốn tư nhân có thể đi từ cam kết đến công trình.
Chuyển giao công nghệ phải đi cùng lợi ích thiết thực
Cơ hội từ doanh nghiệp châu Âu không dừng ở nhà máy điện. Việt Nam cần cảng biển, logistics, lưới điện và hạ tầng số; hợp tác có thể đưa vào dự án năng lực quy hoạch, kỹ thuật công trình, quản lý vận hành và tiêu chuẩn môi trường. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị doanh nghiệp tham gia quản trị rủi ro và chuyển giao công nghệ, đồng thời tạo giá trị dài hạn. Đây là thước đo phù hợp: một dự án tốt không chỉ hoàn thành đúng tiến độ mà còn giúp doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng và người lao động tiếp nhận kỹ năng mới. Nếu chuyển giao chỉ dừng ở thiết bị, cơ hội nâng năng lực trong nước sẽ bị bỏ lỡ.
Lợi ích cuối cùng cũng phải đến được với người dân: điện ổn định cải thiện sinh hoạt, hỗ trợ kinh doanh và sản xuất nông nghiệp; chương trình hỗ trợ của EU đặt mục tiêu mở rộng tiếp cận điện cho tối đa 1,2 triệu hộ gia đình và khoảng 750 thôn, bản. Bước tiếp theo là chuẩn bị dự án minh bạch, xử lý vướng mắc rõ đầu mối và tiến độ, đồng thời khai thác hiệu quả EVFTA và thúc đẩy hoàn tất phê chuẩn EVIPA để tạo nền tảng pháp lý cho đầu tư dài hạn. Kết luận rất rõ: Việt Nam có nhu cầu, châu Âu có công nghệ và vốn; điều quyết định là biến cam kết về ổn định thành quy định nhất quán, dễ dự đoán và có thể thực thi.
