Đối thoại chính sách mở đường cho hợp tác thực chất
Kinh tế số là hoạt động tạo ra hoặc nâng cao giá trị kinh tế bằng công nghệ số, từ hạ tầng và dữ liệu đến dịch vụ trực tuyến, thanh toán và thương mại điện tử. Đối thoại chính sách Việt Nam–Malaysia về thúc đẩy kinh tế số khai mạc tại Hà Nội ngày 5/11, quy tụ cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp để bàn cách chuyển những kết nối hiện có thành dự án cụ thể.
Thời điểm này có ý nghĩa: hai nước đang triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện được thiết lập tháng 11/2024, trong đó kinh tế và công nghệ là những lĩnh vực cùng quan tâm. Thương mại song phương tăng trưởng và các kết nối giữa doanh nghiệp công nghệ đã tạo nền để mở rộng hợp tác sang đầu tư hạ tầng, chuỗi cung ứng và dịch vụ số. Theo tôi, giá trị của cuộc đối thoại không nằm ở việc bổ sung thêm một tuyên bố chung, mà ở khả năng chọn đúng việc có thể làm cùng nhau.
Bốn ưu tiên gắn hạ tầng với ứng dụng
Việt Nam đề xuất bốn hướng hợp tác: phát triển hạ tầng số và trung tâm dữ liệu bền vững; thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới; phối hợp quản trị, xây dựng khung pháp lý và thương mại hóa ứng dụng trí tuệ nhân tạo; đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số. Điểm đáng chú ý là các ưu tiên này nối phần nền móng với nhu cầu sử dụng, thay vì xem công nghệ như một lĩnh vực tách biệt.
Malaysia có kinh nghiệm về trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, chính sách và thu hút đầu tư công nghệ; Việt Nam có thị trường thương mại điện tử tăng trưởng nhanh cùng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động. Sự bổ trợ ấy tạo dư địa hợp tác, nhưng hạ tầng mới chỉ có ý nghĩa khi đi cùng nguồn điện, nước, kết nối và giải pháp vận hành bền vững. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm quy hoạch trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng, đồng thời mở cơ hội cho doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng thiết bị và dịch vụ kỹ thuật.
Đào Ngọc Đạt đề xuất hai nước trao đổi về hạ tầng điện toán AI, cáp quang biển quốc tế, mạng băng rộng và quy hoạch trung tâm dữ liệu tiết kiệm năng lượng. Đây là cách tiếp cận đáng ưu tiên: xây kết nối dùng chung, rồi để doanh nghiệp phát triển dịch vụ trên nền tảng đó.
Thanh toán QR đem lợi ích đến người dùng
Trong bốn hướng hợp tác, liên thông thanh toán QR là ví dụ dễ hình dung nhất về lợi ích thường ngày. NAPAS cùng các đối tác chuyển mạch thanh toán Malaysia đang trao đổi kỹ thuật, hướng tới kết nối QR hai chiều. Khi dịch vụ được triển khai, người dùng có thể dùng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử trong nước để thanh toán tại nước còn lại, thuận tiện hơn khi du lịch và giao dịch thương mại.
Nhưng kết nối kỹ thuật không thể thay thế phối hợp chính sách. Hai bên cần xử lý đồng bộ an toàn giao dịch và bảo vệ dữ liệu cá nhân để người dùng có thể thanh toán xuyên biên giới mà không phải đánh đổi niềm tin. Đây cũng là phép thử hữu ích cho hợp tác rộng hơn: nếu hai nước có thể tháo gỡ các yêu cầu vận hành và pháp lý trong một dịch vụ quen thuộc, họ sẽ có cơ sở tốt hơn để mở rộng sang thương mại số và các dịch vụ công nghệ khác.
Từ kết nối doanh nghiệp đến hệ sinh thái số ASEAN
Đích đến không nên dừng ở các dự án song phương. Các đại biểu cũng trao đổi về Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN và Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2030, với trọng tâm tăng cường kết nối, phát triển thương mại số và hướng tới thị trường số chung. Hạ tầng số ASEAN chỉ phát huy giá trị khi các hệ thống có thể kết nối, dịch vụ vượt biên giới vận hành tin cậy và doanh nghiệp ở nhiều quy mô có cơ hội tham gia.
Để đi đến đó, cần kết nối cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ, đồng thời ưu tiên dự án có mục tiêu rõ, kết quả đo lường được và sự tham gia của khu vực tư nhân. Tổ công tác có thể duy trì trao đổi định kỳ, chọn nội dung phù hợp rồi xây dựng kế hoạch cho những dự án khả thi.
Kinh tế số Việt Malaysia có cơ hội tiến nhanh hơn nhờ thế mạnh bổ trợ, nhưng cơ hội chỉ thành năng lực cạnh tranh khi được chuyển thành kết nối hoạt động được và lợi ích doanh nghiệp, người dân cảm nhận được. Bốn hướng ưu tiên là điểm khởi đầu hợp lý; bước kế tiếp phải là triển khai có trách nhiệm, đo được kết quả và đóng góp vào một hệ sinh thái số ASEAN bền vững.
