Bốn đề xuất, một mục tiêu: biến kết nối thành dự án
Hợp tác kinh tế số Việt Nam Malaysia là việc hai nước phối hợp về công nghệ, hạ tầng, thanh toán và nhân lực để giúp doanh nghiệp kết nối thị trường, đồng thời tạo dịch vụ số thuận tiện hơn cho người dân. Tại Đối thoại chính sách Việt Nam–Malaysia về thúc đẩy kinh tế số ngày 5/11, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các cơ quan, tổ chức Malaysia đã trao đổi về thế mạnh, cơ hội kết nối thị trường và điều kiện triển khai dự án. Bốn hướng được phía Việt Nam nêu ra gồm liên thông thanh toán số; phát triển hạ tầng số và trung tâm dữ liệu bền vững; hợp tác về trí tuệ nhân tạo; đào tạo nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số. Đây là một chương trình nghị sự có tính thực dụng: thay vì dừng ở tuyên bố về đổi mới sáng tạo, các bên đã xác định những điểm có thể đưa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và viện nghiên cứu vào cùng một chuỗi triển khai.
Ưu tiên bốn mảng này là hợp lý vì chúng gắn kết với nhau. Hạ tầng và dữ liệu tạo nền cho dịch vụ; thanh toán giúp giao dịch vượt biên giới; AI mở ra ứng dụng mới; còn nhân lực và năng lực doanh nghiệp quyết định công nghệ có đi vào hoạt động hay không. Thách thức kế tiếp không phải là tìm thêm chủ đề hợp tác, mà là chọn lĩnh vực có nhu cầu rõ, đầu mối chịu trách nhiệm và lộ trình đủ cụ thể.
Thanh toán QR có thể đưa hợp tác đến gần người dùng
Liên thông thanh toán bán lẻ bằng mã QR là đề xuất dễ hình dung nhất trong bốn hướng. Nếu được triển khai, người dùng có thể dùng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử trong nước để thanh toán tại quốc gia còn lại, giúp giao dịch du lịch và thương mại thuận tiện hơn. Phía Việt Nam cũng nhấn mạnh việc kết nối cần đi cùng yêu cầu an toàn giao dịch và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đây không chỉ là một tiện ích tiêu dùng: thanh toán xuyên biên giới thông suốt có thể giảm trở ngại cho các doanh nghiệp nhỏ bán hàng, cung cấp dịch vụ hoặc tiếp cận khách hàng ở thị trường bên kia.
Để ý tưởng thành dịch vụ, hai bên cần thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, cách xử lý giao dịch và cơ chế giải quyết sự cố, đồng thời bảo đảm quyền lợi người dùng. Đây là nơi hợp tác chính sách phải song hành với kết nối giữa các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán. Nếu làm tốt, lợi ích sẽ hiện ra trong những giao dịch thường ngày; nếu thiếu phối hợp về dữ liệu và an toàn, chính tiện ích dễ sử dụng nhất cũng khó tạo được niềm tin.
Hạ tầng Malaysia gặp thị trường số năng động của Việt Nam
Hướng hợp tác về trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, hạ tầng phục vụ AI, cáp quang biển và mạng băng rộng có thể tạo liên kết sâu hơn giữa doanh nghiệp công nghệ hai nước. Malaysia có kinh nghiệm về trung tâm dữ liệu, hạ tầng và thu hút đầu tư công nghệ; Việt Nam có thị trường số năng động cùng nhu cầu mở rộng dịch vụ. Đại sứ Malaysia tại Việt Nam Jamal Sharifuddin Johan nhận định sự kết hợp giữa năng lực hạ tầng Malaysia và thị trường kinh tế số Việt Nam có thể mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Cơ hội không chỉ nằm ở việc xây dựng cơ sở dữ liệu. Nhu cầu máy chủ, thiết bị mạng, hệ thống điện, làm mát và dịch vụ kỹ thuật kéo theo chuỗi cung ứng phụ trợ, nơi doanh nghiệp hai nước có thể tìm đối tác, nhà cung cấp và khách hàng mới. Tuy nhiên, trung tâm dữ liệu cần được quy hoạch theo tiêu chí tiết kiệm năng lượng và sử dụng tài nguyên có trách nhiệm. Chia sẻ kinh nghiệm về điện toán AI và hạ tầng bền vững vì thế có ý nghĩa thương mại lẫn vận hành; xây nhanh mà không tính đến điện, nước và làm mát sẽ làm giảm sức hấp dẫn dài hạn của dự án.
AI, kỹ năng và bước tiếp theo cho hợp tác số ASEAN
Với AI, trọng tâm được nêu là trao đổi kinh nghiệm quản trị, hoàn thiện khung pháp lý và khuyến khích doanh nghiệp hợp tác nghiên cứu, phát triển, thương mại hóa ứng dụng mới. Hướng còn lại — đào tạo kỹ năng số, nâng năng suất cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, tăng kết nối giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ — giúp những sáng kiến hạ tầng không chỉ phục vụ các tập đoàn lớn. Đây là điều kiện để cơ hội đầu tư chuyển thành năng lực sản xuất, dịch vụ và việc làm tại cả hai thị trường.
Các đại biểu cũng trao đổi về Hiệp định khung Kinh tế số ASEAN và Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2030, với trọng tâm là tăng kết nối, phát triển thương mại số và hướng tới thị trường số chung. Bước đi phù hợp tiếp theo là duy trì trao đổi định kỳ, chọn một số nội dung có thế mạnh bổ trợ rồi lập kế hoạch cho dự án khả thi, thay vì dàn trải quá nhiều sáng kiến. Nếu được tổ chức theo cách đó, hợp tác số ASEAN sẽ có thêm những kết nối cụ thể giữa doanh nghiệp, dịch vụ và chuỗi cung ứng. Bốn hướng đề xuất chỉ có giá trị khi chúng dẫn tới dự án có đối tác, mục tiêu và cơ chế triển khai rõ ràng.
