Từ tiết diễn đến trải nghiệm học tập
Nghệ thuật học đường là cách đưa học sinh đến gần các loại hình nghệ thuật thông qua thưởng thức, tìm hiểu và trải nghiệm được thiết kế phù hợp với lứa tuổi, thay vì chỉ xem một tiết mục biểu diễn rồi rời đi. Từ năm học 2026–2027, TP.HCM dự kiến thí điểm hoạt động giới thiệu nghệ thuật trong trường phổ thông, tập trung vào nghệ thuật truyền thống, kịch và điện ảnh.
Quy mô dự kiến khoảng 1.500 trường công lập và trường chuyên biệt thuộc ba cấp phổ thông; mục tiêu của thành phố là để học sinh tại các cơ sở thuộc phạm vi quản lý tiếp cận hoặc tham gia ít nhất một loại hình nghệ thuật mỗi năm học. Đây là cơ hội đáng kể, nhưng con số lớn không tự bảo đảm chương trình có chất lượng. Thí điểm phải trả lời được câu hỏi thiết thực: học sinh hiểu thêm điều gì về nghệ thuật sau mỗi cuộc gặp, và nhà trường có thể tổ chức hoạt động ấy mà không làm xáo trộn giờ học chính khóa ra sao?
Di sản cần được kể bằng ngôn ngữ của học sinh
Danh mục dự kiến gồm hát bội, cải lương, đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc, cùng kịch và điện ảnh. Đưa các bộ môn này vào trường không nên đồng nghĩa với việc thu nhỏ một buổi biểu diễn chuyên nghiệp rồi đặt lên sân khấu nhà trường. Học sinh cần có câu chuyện để bám theo, được nhận diện nhân vật, âm thanh, động tác và bối cảnh đã tạo nên một loại hình nghệ thuật.
Với học sinh nhỏ tuổi, một đoạn trích ngắn, câu chuyện về nhân vật hoặc cơ hội thử động tác trên sân khấu có thể dễ tiếp nhận hơn phần thuyết minh dài; học sinh lớn hơn có thể trao đổi sâu về đặc trưng và bối cảnh tác phẩm. Cải lương trong trường vì thế có thể kết nối với văn học, lịch sử và âm nhạc, miễn là phần giới thiệu giúp các em hiểu điều đang xem. Đó mới là sân khấu học đường có giá trị giáo dục: không biến nghệ thuật thành bài giảng khô, nhưng cũng không xem trải nghiệm như một màn giải trí thoáng qua.
Nghệ sĩ cũng cần chuẩn bị để đứng lớp
Khâu chuẩn bị người truyền đạt là điểm đáng chú ý của kế hoạch. Ngày 30.10.2026, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM khai mạc hội nghị tập huấn tại Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang; lớp học kéo dài ba ngày, đến 1.11, dành cho văn nghệ sĩ và người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Việc tập huấn nhìn nhận đúng một khác biệt quan trọng: giỏi nghề không đồng nghĩa với biết cách truyền đạt cho học sinh.
Học viên được tiếp cận các chuyên đề về tâm lý học sinh, thiết kế nội dung theo lứa tuổi, giáo dục điện ảnh, tổ chức tương tác và xây dựng kịch bản chương trình. Các kỹ năng đặt câu hỏi, kể chuyện, dẫn dắt giao lưu và hướng dẫn trải nghiệm giúp nghệ sĩ biến kiến thức chuyên môn thành cuộc gặp có đối thoại, thay vì một chiều. Đây không phải yêu cầu nghệ sĩ trở thành giáo viên chuyên nghiệp; đó là điều kiện để nghệ thuật đến với lớp học bằng phương pháp phù hợp, tôn trọng khả năng tập trung và nhu cầu tìm hiểu của học sinh.
Thí điểm phải được đánh giá bằng điều học sinh nhận được
Thành phố triển khai thí điểm để đánh giá tính khả thi, hiệu quả và khả năng nhân rộng, đồng thời lấy kết quả làm cơ sở hoàn thiện Đề án Phát triển Nghệ thuật học đường TP.HCM giai đoạn 2026–2035. Sở Văn hóa và Thể thao chủ trì, phối hợp với ngành giáo dục, địa phương và cơ sở giáo dục tổ chức, theo dõi, đánh giá chương trình. Nội dung cần phù hợp từng cấp học, có thể tổ chức tại trường hoặc thiết chế văn hóa, không ảnh hưởng thời gian học chính khóa và tiếp nhận phản hồi để điều chỉnh.
Thành phố có nhà hát, đơn vị nghệ thuật và đội ngũ nghệ sĩ, nghệ nhân đông đảo; nguồn lực ấy tạo nền tảng tốt, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc vào cách phối hợp với nhà trường và chất lượng từng hoạt động. Thước đo nên là học sinh có hiểu hơn, muốn tìm hiểu thêm và nhận ra giá trị di sản hay không, chứ không chỉ là số trường được ghé thăm. Nếu chương trình giữ được chuẩn bị sư phạm, nội dung phân tầng và đánh giá thực chất, nghệ thuật truyền thống có cơ hội bước ra khỏi những dịp biểu diễn hiếm hoi để hiện diện gần gũi trong đời sống học đường.
