Một bát phở cho thấy giá cả đã đổi khác
Giá phở qua thời gian là thước đo gần gũi về chi phí sinh hoạt: một món ăn quen thuộc cho thấy cùng một khoản tiền mua được ít hơn ra sao khi giá cả tăng. Với phở bình dân, mức 3.000 đồng được ghi nhận trong giai đoạn 1991–1993; đến tháng 8/2025, một bát phổ biến có giá 35.000–40.000 đồng. Trong quãng so sánh này, giá phở tăng 12–13 lần, trong khi mặt bằng giá tiêu dùng tăng khoảng 6,5 lần. Những mốc ở một quán lâu năm cũng kể câu chuyện tương tự: năm 2004, Phở Bát Đàn niêm yết phở chín 7.000 đồng, phở tái 8.000 đồng và tái nạm 10.000 đồng; mức 40.000–50.000 đồng ghi nhận năm 2018 được giữ đến năm 2021. Đây không phải bảng giá đại diện cho mọi quán, nhưng đủ cho thấy tô phở đã đắt lên nhanh hơn nhiều người có thể cảm nhận từ những lần ăn thường ngày.
Lạm phát ẩm thực đường phố chạy nhanh hơn CPI
Đà tăng không chỉ là chuyện của ký ức hay vài quán nổi tiếng. Trong 9 tháng năm 2026, giá ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14% so với cùng kỳ, cao hơn mức tăng 4,52% của CPI chung. Khoảng cách ấy khiến lạm phát ẩm thực đường phố trở thành áp lực riêng: ăn ngoài có thể đắt lên nhanh hơn mức tăng giá mà một chỉ số tổng hợp gợi ra. Lý do nằm ngay trong những khoản phải trả để nấu và bán một bát phở. Một chủ quán ở Hoàng Mai cho biết thịt bò, xương ống, gia vị, rau thơm, thuế phí và điện nước đều tăng; riêng chi phí mặt bằng và nguyên liệu tăng khoảng 10% so với năm trước. Vì vậy, giá cả ăn uống bình dân không chỉ phản ánh giá nguyên liệu. Tiền thuê chỗ bán và chi phí vận hành cũng được tính vào hóa đơn của thực khách.
Đồng tiền mất sức mua, nhưng mỗi phép đo cho một kết quả
Nói sức mua đồng Việt Nam suy giảm bao nhiêu cần nói rõ đang so với thứ gì. Theo CPI, mặt bằng giá từ tháng 12/1995 đến tháng 9/2026 tăng gấp 5,06 lần; vì thế, 100.000 đồng cuối năm 1995 nay chỉ còn sức mua tương đương khoảng 19.800 đồng. Đây là cách nhìn về rổ hàng hóa nói chung, không phải riêng một bữa ăn. So với đô la Mỹ, đồng Việt Nam mất khoảng 57% giá trị trong 30 năm theo cách tính của nguồn dữ liệu. Còn nếu lấy bát phở bình dân làm thước đo, mức tăng từ khoảng 3.000 đồng lên 35.000–40.000 đồng tương ứng với sức mua theo phở giảm khoảng 91–93%. Những con số không mâu thuẫn nhau: chúng dùng các mốc thời gian và vật so sánh khác nhau. Nhưng tất cả cùng nhắc một điều thiết thực: giữ nguyên số tiền không có nghĩa là giữ nguyên khả năng chi tiêu.
Tô phở 160.000 đồng: giá cao không đồng nghĩa vắng khách
Ở đầu kia của thị trường, quán Huyền Hương trên phố Bảo Khánh bán phở gà Hà Nội với giá từ 90.000 đến 160.000 đồng; bát đầy đủ có nhiều phần gà và đồ ăn kèm. Mức này cao hơn mặt bằng phở gà phổ biến tại Hà Nội, thường từ 40.000 đến 60.000 đồng. Dẫu vậy, quán thường đông khách, giờ cao điểm có thể phải chờ khoảng 30 phút; tháng 6/2026, quán lần đầu được đưa vào danh sách Michelin Selected. Sự đông khách không chứng minh mức giá ấy phù hợp với mọi người. Một thực khách lớn tuổi nhận xét món ăn đầy đặn, xứng với giá nhưng cho biết chỉ thỉnh thoảng mới ghé như một dịp tự thưởng. Đó là điểm cần giữ khi nhìn vào câu chuyện giá phở: tô 160.000 đồng phản ánh lựa chọn về chất lượng và trải nghiệm, không đại diện cho khả năng chi trả thường nhật. Kết luận đáng lo hơn nằm ở bát bình dân: giá tăng nhanh hơn CPI, khiến món ăn quen thuộc ngày càng bào mòn ngân sách.
