Hạ tầng chất lượng là gì và vì sao đáng chú ý?
Hạ tầng chất lượng là hệ thống tổ chức, tiêu chuẩn, quy trình và dịch vụ kỹ thuật giúp bảo đảm sản phẩm, dịch vụ đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn và môi trường. Đây không phải đường sá hay nhà máy, mà là nền tảng để kiểm tra, đo lường và chứng nhận theo những chuẩn mực thống nhất. Điểm số QI4SD năm 2026 đưa Việt Nam lên vị trí 47 trong 170 quốc gia và vùng lãnh thổ, với 52,8 điểm. UNIDO công bố kết quả tại Diễn đàn Chất lượng toàn cầu, tổ chức từ ngày 4 đến 6/11 ở Vienna. Con số này đáng chú ý không chỉ vì thứ hạng, mà vì UNIDO còn xếp Việt Nam vào nhóm có cải thiện đáng kể về hạ tầng chất lượng trong giai đoạn 2024-2026, cùng Colombia, Iran, Nigeria và Uzbekistan.
Điểm tăng, thứ hạng giảm: cần đọc đúng hai tín hiệu
So với kỳ đánh giá năm 2024, điểm của Việt Nam tăng 1,6, từ 51,2 lên 52,8; nhưng thứ hạng giảm từ 42 xuống 47. Một phần nguyên nhân là phạm vi đánh giá mở rộng từ 155 lên 170 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vì vậy, chỉ nhìn vị trí thứ hạng sẽ dễ bỏ qua tín hiệu tích cực về điểm số và năng lực được cải thiện. Cần thận trọng hơn nữa khi so sánh trực tiếp hai kỳ. Năm 2026, UNIDO lần đầu sử dụng Harmonised QI4SD Index để phân tích tiến bộ bằng bộ chỉ tiêu hài hòa về phương pháp và dữ liệu. Do phạm vi, chỉ tiêu và phương pháp có thay đổi, điểm tổng hợp không thể được xem là thước đo tuyệt đối của tiến bộ. Việc UNIDO ghi nhận Việt Nam trong nhóm cải thiện đáng kể bổ sung một góc nhìn quan trọng bên cạnh thứ hạng.
Chỉ số QI4SD do UNIDO xây dựng, lần đầu công bố năm 2022, đánh giá mức độ phát triển và khả năng đóng góp của hạ tầng chất lượng vào các Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Chỉ số gồm 37 chỉ tiêu thuộc năm cấu phần: tiêu chuẩn hóa, đo lường, công nhận, đánh giá sự phù hợp và chính sách chất lượng.
Giá trị của hạ tầng chất lượng nằm ở tác động thực tế
Khi các nền kinh tế chuyển đổi theo hướng xanh, số và bền vững, hạ tầng chất lượng không nên bị xem như một bộ máy giấy tờ dành riêng cho cơ quan chuyên môn. Hệ thống này giúp doanh nghiệp chứng minh hàng hóa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn và môi trường; đồng thời hỗ trợ cải tiến quy trình sản xuất, nâng năng suất, tạo thuận lợi thương mại và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Với người dân, ý nghĩa có thể thấy ở sản phẩm và dịch vụ được kiểm tra theo chuẩn mực rõ ràng hơn, qua đó góp phần bảo đảm an toàn. Với doanh nghiệp, năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận và công nhận đáng tin cậy có thể giúp tiếp cận thị trường dễ dàng hơn. Đây là lý do kết quả QI4SD liên quan trực tiếp đến phát triển bền vững, chứ không chỉ là một bảng xếp hạng kỹ thuật.
Thước đo tiếp theo là lợi ích cho doanh nghiệp và người dân
Sự ghi nhận của UNIDO Việt Nam là tín hiệu tích cực, nhưng không nên biến thành lý do để tự mãn. Thử thách kế tiếp là chuyển cải thiện năng lực thành kết quả mà doanh nghiệp, người dân và nền kinh tế có thể cảm nhận: hàng hóa đạt chuẩn hơn, sản xuất an toàn hơn và con đường vào thị trường thuận lợi hơn. Hướng đi hợp lý là tiếp tục phát triển đồng bộ các cấu phần hạ tầng chất lượng, đồng thời gắn năng lực kỹ thuật với nhu cầu thực tế của sản xuất và xuất khẩu. Khi tiêu chuẩn, đo lường, công nhận và đánh giá sự phù hợp vận hành ăn khớp, tiến bộ mới có thể củng cố năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vị trí thứ 47 là một dấu mốc; giá trị bền vững sẽ nằm ở những thay đổi cụ thể phía sau con số đó.
