Cánh cửa mới cho người muốn đứng lớp
Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm là chương trình trang bị kiến thức và kỹ năng nghề dạy học cho người muốn trở thành giáo viên phổ thông nhưng được đào tạo ở ngành phù hợp ngoài sư phạm. Thông tư 91/2026/TT-BGDĐT quy định chương trình này, đồng thời mở rộng đối tượng được tham gia và rút ngắn thời gian chuẩn bị nghề. Điểm đáng chú ý là người có bằng cao đẳng trở lên có thể đăng ký; sinh viên đã tích lũy ít nhất 70% khối lượng chương trình học cũng có thể tham gia nếu ngành đào tạo phù hợp. Đây là thay đổi thực chất so với quy định trước, vốn yêu cầu người học phải tốt nghiệp đại học mới được bồi dưỡng. Với người muốn chuyển hướng nghề nghiệp, điều kiện làm giáo viên vì thế bớt phụ thuộc vào việc phải chờ đến sau khi tốt nghiệp mới bắt đầu học nghiệp vụ.
Tuy nhiên, cánh cửa mở rộng không đồng nghĩa mọi ngành học đều đủ điều kiện cho mọi cấp lớp. Với tiểu học, nhóm ngành phù hợp gồm Mĩ thuật, Âm nhạc, Nghệ thuật, Ngoại ngữ, Tin học và Công nghệ, cùng tiếng dân tộc thiểu số. Với THCS và THPT, người học cần bằng cử nhân trở lên hoặc đã tích lũy tối thiểu 70% chương trình đại học thuộc ngành phù hợp với môn học và cấp học dự định giảng dạy. Người quan tâm nên đối chiếu ngành học, môn dạy và cấp học trước khi đăng ký; đây là bước cần thiết để cơ hội mới dẫn tới lộ trình nghề nghiệp khả thi.
Lộ trình gọn hơn, nhưng vẫn có thực tập
Chương trình mới thống nhất khung bồi dưỡng, nhưng vẫn thiết kế kiến thức chuyên ngành và thực tập theo từng cấp học. Tổng khối lượng còn 32 tín chỉ, gồm 12 tín chỉ kiến thức chung và 20 tín chỉ kiến thức chuyên ngành cùng thực tập sư phạm; trước đó chương trình có 35 tín chỉ ở tiểu học và 34 tín chỉ ở THCS hoặc THPT. Thời gian hoàn thành dao động từ 6 đến 18 tháng. Người đang đi làm có thể được kéo dài thời gian thực tập để phù hợp lịch công tác.
Người học đủ điều kiện có thể đăng ký bồi dưỡng cho một hoặc nhiều cấp học. Kết quả học tập trước đó được xem xét công nhận, chuyển đổi hoặc miễn trừ học phần trên cơ sở đối sánh, còn chứng chỉ được cấp theo từng cấp học. Cách tổ chức này tạo thêm lựa chọn cho người muốn chuyển nghề hoặc chuẩn bị sớm, thay vì buộc phải đi theo một lộ trình cứng. Dù vậy, việc giảm tín chỉ không nên bị hiểu là giảm yêu cầu nghề nghiệp: chương trình vẫn đặt trọng tâm vào năng lực thực hành và thực tập, những phần cần thiết để người học biết vận dụng kiến thức khi đứng lớp.
Dạy học số và AI trở thành kỹ năng bắt buộc
Chương trình không chỉ mở rộng đầu vào mà còn cập nhật điều người giáo viên cần làm trong lớp học hiện nay. Học phần Sư phạm số và công nghệ dạy học được đưa vào khối kiến thức chung bắt buộc. Người học được rèn cách thiết kế học liệu số, tổ chức dạy và đánh giá trong môi trường số, bảo vệ dữ liệu, tôn trọng bản quyền, đồng thời sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm và kiểm chứng thông tin. Đây là lựa chọn đúng hướng: kỹ năng công nghệ không còn là phần phụ có thể bỏ qua, nhưng công cụ cũng không thể thay thế năng lực sư phạm.
Chuẩn đầu ra của chương trình gắn với các chỉ số đánh giá, tập trung vào tổ chức dạy học và giáo dục, kiểm tra đánh giá, tư vấn, hỗ trợ học sinh, xây dựng môi trường giáo dục an toàn và phát triển chuyên môn. Vì vậy, người dự định tham gia nên nhìn chương trình như một bước chuẩn bị nghề nghiệp, không phải thủ tục để lấy chứng chỉ. Việc cho phép sinh viên học sớm và người đã có bằng cao đẳng trở lên tham gia có thể giúp bổ sung nguồn tuyển, nhất là ở những môn đang thiếu giáo viên như Âm nhạc, Mĩ thuật và Tin học. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chất lượng đào tạo và thực tập, chứ không chỉ số người đăng ký.
Cơ hội rộng hơn cần đi cùng chuẩn bị nghiêm túc
Thông tư 91 tạo lối vào linh hoạt hơn cho người có chuyên môn phù hợp, rút ngắn thời gian bồi dưỡng và đưa năng lực dạy học số vào chương trình. Với người đang cân nhắc đổi nghề, bước đầu tiên là xác định cấp học và môn dạy dự kiến, kiểm tra ngành đào tạo cùng tỷ lệ tích lũy học tập, rồi tìm hiểu chương trình phù hợp. Mở rộng đầu vào là tín hiệu cần thiết khi ngành giáo dục thiếu nguồn tuyển ở một số môn; nhưng chất lượng giáo viên vẫn phải được bảo đảm bằng năng lực thực hành, trách nhiệm nghề nghiệp và khả năng hỗ trợ học sinh. Cửa vào nghề giáo rộng hơn là điều đáng mừng, miễn là lộ trình mới chuẩn bị được người dạy đủ năng lực để đáp ứng lớp học thực tế.
