Điểm sinh hoạt quen thuộc trở thành cửa ngõ số
Nhà văn hóa số là điểm sinh hoạt cộng đồng được trang bị công nghệ và tổ chức hỗ trợ để người dân học, thực hành kỹ năng số, tra cứu thông tin và sử dụng dịch vụ trực tuyến ngay tại nơi cư trú. Mô hình này đáng chú ý vì đưa chuyển đổi số cấp xã ra khỏi trụ sở hành chính, đến nơi người dân vốn đã quen gặp gỡ và sinh hoạt. Sáng 31-10, UBND xã Đại Xuyên ra mắt thí điểm Nhà văn hóa số tại thôn Tri Thủy, trong kế hoạch triển khai mô hình ở 14 thôn giai đoạn 2026-2027. Hướng đi ấy nhắm đến một trở ngại cụ thể: nhiều người còn khó tiếp cận nền tảng số. Thay vì yêu cầu họ tự xoay xở với thủ tục trên mạng, địa phương tạo một điểm đến có thiết bị và người hỗ trợ. Đó là cách tiếp cận thiết thực hơn việc chỉ kêu gọi người dân “lên mạng”.
Thiết bị là nền móng, không phải đích đến
Đại Xuyên đã đầu tư thiết bị cơ bản cho 23/23 nhà văn hóa thôn, gồm máy tính, máy in và máy quét; đồng thời chỉnh trang 13 nhà văn hóa và triển khai hệ thống giám sát với 56 camera IP. Tại Thắng Mố, UBND xã bàn giao 15 bộ máy tính và 15 bộ máy in cho 15 thôn, đồng thời tập huấn cán bộ cách vận hành máy, khai thác phần mềm quản lý và xử lý công việc trực tuyến. Những con số này cho thấy máy tính cho thôn có thể giải quyết thiếu hụt thiết bị, giúp cán bộ quản lý, tổng hợp báo cáo và trao đổi công việc điện tử nhanh, chính xác hơn. Nhưng máy móc chỉ mở cánh cửa: nếu không có người biết sử dụng và hỗ trợ tại chỗ, cửa vẫn khó mở với nhiều người dân.
Hướng dẫn trực tiếp biến hạ tầng thành dịch vụ
Giá trị của nhà văn hóa số nằm ở việc người dân có thể hoàn thành việc cụ thể, không phải ở số thiết bị được đặt trong phòng. Tại Đại Xuyên, các hoạt động hỗ trợ gồm thực hiện thủ tục hành chính, mở tài khoản ngân hàng, tạo mã QR và thanh toán không dùng tiền mặt. Người dân được hướng dẫn “cầm tay chỉ việc”; người trung niên và cao tuổi nhờ đó dần tự tin hơn khi dùng công nghệ và làm thủ tục trực tuyến. Điểm hỗ trợ gần nhà có thể giảm thời gian đi lại, hạn chế giấy tờ và giúp dịch vụ công trực tuyến bớt xa lạ. Vai trò của lực lượng nòng cốt vì thế không thể xem nhẹ: Đại Xuyên đã lập 5 câu lạc bộ Thanh niên số, nhưng mô hình chỉ có ích lâu dài nếu có người trực, lịch hoạt động đều và hỗ trợ đúng nhu cầu.
Mở rộng phải đi cùng vận hành thường xuyên
Đại Xuyên đặt mục tiêu xây dựng tối thiểu 14 Nhà văn hóa số trong năm 2026 và nhân rộng ra 100% thôn vào năm 2027. Mục tiêu ấy chỉ thuyết phục nếu đi cùng quy chế quản lý thiết bị, người chịu trách nhiệm tại từng điểm, đường truyền ổn định và bảo đảm an toàn thông tin. Thắng Mố cũng cho thấy bàn giao máy tính cần được nối tiếp bằng tập huấn, để thiết bị không nằm yên sau buổi trao nhận. Hai cách làm cùng gợi ra một nguyên tắc: hạ tầng tại thôn tạo điều kiện tiếp cận, còn hoạt động hỗ trợ mới biến điều kiện ấy thành dịch vụ có ích. Khi người dân có thể đến một nơi gần gũi để hỏi, thử và làm, chuyển đổi số cấp xã mới hiện diện trong đời sống thường ngày. Thành công nên được đo bằng số người được phục vụ và mức độ thuận tiện, không chỉ bằng số máy được trang bị.
