Lô hàng đầu tiên đặt thỏa thuận vào thực tế
Dầu diesel Nga sang Mỹ là hoạt động xuất khẩu nhiên liệu được hai tổng thống thống nhất, bắt đầu bằng một lô hàng 40.000 tấn và được triển khai qua các chuyến tàu hướng tới thị trường Mỹ. Thỏa thuận này đáng chú ý vì biến một tuyên bố chính trị thành dòng hàng có thể theo dõi, nhưng chưa đủ để kết luận nguồn cung hay giá nhiên liệu tại Mỹ sẽ thay đổi ra sao.
Ngày 21/10, Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết tàu chở dầu diesel đầu tiên dự kiến rời đi vào ngày hôm sau, mang theo 40.000 tấn. Ông nói giấy tờ đang được hoàn tất và các chuyến tiếp theo sẽ được thực hiện trong phạm vi khả năng của Nga. Tuy nhiên, thông báo ban đầu không nêu cảng đến cụ thể. Diễn biến này cho thấy thỏa thuận đã bước sang khâu vận chuyển, chứ chưa chứng minh toàn bộ khối lượng từng được công bố sẽ giao đúng lịch.
Ba tàu được nêu, nhưng chi tiết vẫn còn giới hạn
Đến ngày 23/10, thông tin từ phía Nga cho biết ba tàu đang hướng về bờ đông Đại Tây Dương theo thỏa thuận giữa hai tổng thống. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói tàu đầu tiên đã khởi hành và các chuyến giao hàng tiếp theo sẽ diễn ra thường xuyên, nhưng không nêu tên tàu. Đây là bước xác nhận rộng hơn so với thông tin về lô hàng đầu tiên, song chưa phải bảng kê đầy đủ về lịch trình và lượng hàng của từng tàu.
Các đơn vị theo dõi hàng hải nhận diện một tàu là Agioi Fanendes, treo cờ Malta, chở khoảng 40.000 tấn dầu diesel. Tàu rời cảng Primorsk và được cho là hướng tới New York; một nhóm theo dõi cũng ghi nhận tổng cộng ba tàu nhận nhiên liệu tại cảng Nga và khai báo Mỹ là điểm đến. Vì vậy, thông tin về ba tàu chở diesel có cơ sở nguồn tin, nhưng danh tính, lịch trình và lượng hàng cụ thể không nên bị đánh đồng.
Năng lực xuất khẩu phụ thuộc cả nhà máy lẫn nhu cầu trong nước
Con số hơn một triệu tấn mỗi tháng phản ánh khả năng xuất khẩu tiềm năng, không phải cam kết rằng toàn bộ lượng đó sẽ sang Mỹ. Theo các nguồn tin trong ngành được dẫn lại, sản lượng diesel hằng ngày tăng từ 160.000 tấn đầu tháng lên 180.000 tấn sau khi Nga điều chỉnh hạn ngạch xuất khẩu. Nhu cầu nội địa được dự báo giảm về khoảng 140.000 tấn mỗi ngày sau khi mùa thu hoạch kết thúc, qua đó có thể giải phóng tới 40.000 tấn mỗi ngày, tương đương hơn một triệu tấn mỗi tháng cho xuất khẩu.
Bối cảnh quan trọng là Nga từng hạn chế xuất khẩu diesel, nhiên liệu hàng hải và dầu gas oil đến hết tháng 10 nhằm bình ổn thị trường nội địa khi nhu cầu mùa vụ tăng. Sau đó, hạn ngạch mới cho phép xuất khẩu tối đa 500.000 tấn trong tháng 10, đồng thời ưu tiên tiêu dùng trong nước. Các nước láng giềng được dự báo có thể mua 0,2–0,3 triệu tấn trong lượng hàng khả dụng. Vì thế, năng lực cung ứng nhiên liệu toàn cầu không đồng nghĩa Mỹ sẽ nhận toàn bộ phần dư.
Ý nghĩa chính trị rõ hơn kết luận về giá
Thỏa thuận bắt nguồn từ cuộc điện đàm ngày 9/10 giữa Tổng thống Donald Trump và Tổng thống Vladimir Putin. Sau đó, phía Mỹ công bố kế hoạch cung ứng theo nhiều đợt, còn Washington ban hành miễn trừ trừng phạt tạm thời cho phép nhập khẩu diesel Nga. Diễn biến này diễn ra khi nguồn cung năng lượng toàn cầu bị gián đoạn bởi xung đột Mỹ–Israel với Iran và hạn chế vận tải qua eo biển Hormuz. Nó cũng xuất hiện trong bối cảnh chính quyền Mỹ chịu áp lực hạ giá nhiên liệu, vốn gây sức ép lên người tiêu dùng và nông dân.
Ông Novak nói Nga muốn đáp ứng nhu cầu Mỹ trong khả năng của mình và dự kiến khôi phục đầy đủ mức xuất khẩu vào cuối năm; Điện Kremlin cũng cho biết các chuyến giao sẽ tiếp tục đều đặn. Tuy vậy, các nguồn hiện có không xác nhận mức giảm giá tại Mỹ do riêng những chuyến hàng này tạo ra, cũng không cho thấy miễn trừ tạm thời sẽ trở thành chính sách lâu dài. Kết luận thận trọng nhất là thỏa thuận mở một kênh cung ứng có thật, còn quy mô, nhịp độ và ảnh hưởng cuối cùng vẫn phụ thuộc năng lực lọc dầu, nhu cầu trong nước và các quyết định chính sách tiếp theo.
