Mục tiêu lớn cần năng lực thực chất
Ngành bán dẫn Việt Nam là hệ sinh thái gồm doanh nghiệp, nhân lực, hạ tầng và hoạt động nghiên cứu, thiết kế, sản xuất hoặc hỗ trợ vi mạch, cùng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Mục tiêu đến năm 2030 là đạt doanh thu bán dẫn trên 25 tỷ USD mỗi năm và phát triển hơn 50.000 kỹ sư, nhân lực có trình độ đại học trở lên. Đây là định hướng có cơ sở chính sách khi Nghị quyết 57 xác định bán dẫn là lĩnh vực ưu tiên, nhưng mục tiêu không thể được xem như kết quả đã nằm trong tầm tay. Tăng số doanh nghiệp và thu hút các tập đoàn quốc tế là tín hiệu tích cực; thước đo quan trọng hơn là Việt Nam có thể tạo ra năng lực trong nước, tham gia được vào các công đoạn có giá trị và duy trì hệ sinh thái đủ sức đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư hay không.
Hơn 50.000 nhân lực: đếm người chưa đủ
Tạo ra đội ngũ hơn 50.000 kỹ sư bán dẫn và nhân lực trình độ đại học trở lên là một mục tiêu cần thiết, nhưng số lượng tự thân không bảo đảm ngành có đủ người làm việc chuyên sâu. Doanh nghiệp cần nhân lực phù hợp với các công đoạn cụ thể, còn cơ sở đào tạo phải gắn việc học với năng lực nghiên cứu, phát triển và yêu cầu sản xuất. Nếu đào tạo chạy theo chỉ tiêu mà thiếu liên kết với doanh nghiệp, khoảng cách giữa bằng cấp và kỹ năng nghề nghiệp có thể trở thành lực cản. Vì vậy, bài toán không chỉ là mở rộng quy mô đào tạo mà còn phải tạo môi trường để nhân lực được thực hành, tiếp cận công nghệ và tích lũy kinh nghiệm. Các trung tâm nghiên cứu, xưởng thực hành và chương trình hợp tác với đối tác quốc tế có thể góp phần thu hẹp khoảng cách ấy, nhưng cần được kết nối thành lộ trình dài hạn.
Hạ tầng và đầu tư phải đi cùng nhau
Bán dẫn đặt ra yêu cầu cao về nguồn điện ổn định, chất lượng năng lượng, nước siêu sạch và khả năng sử dụng, tái sử dụng tài nguyên hiệu quả. Đây không phải phần việc có thể bổ sung sau khi dự án đã đến; hạ tầng thiếu đồng bộ sẽ làm giảm sức hấp dẫn của điểm đến đầu tư. TP. Hồ Chí Minh và Becamex cho biết đã chuẩn bị các điều kiện về năng lượng tái tạo, cấp nước siêu sạch và tái sử dụng nước. Dự kiến cuối năm 2026, Trung tâm Nghiên cứu Đổi mới Sáng tạo Vi điện tử, hợp tác với Viện Fraunhofer IMS của Đức, sẽ đi vào hoạt động. Những bước chuẩn bị này đáng ghi nhận, nhưng sức cạnh tranh còn tùy thuộc vào mức độ sẵn sàng thực tế và khả năng duy trì dịch vụ ổn định. Đầu tư bán dẫn quốc tế chỉ tạo giá trị lâu dài khi được nối với năng lực doanh nghiệp trong nước, thay vì hình thành những dự án đứng riêng.
Từ thu hút tập đoàn đến tham gia chuỗi cung ứng
Số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bán dẫn tại Việt Nam tăng từ khoảng 50 năm 2023 lên khoảng 100 hiện nay, trong khi NIC đang hướng tới thu hút Nvidia, ASML, Coherent, Qualcomm, Samsung và SK. Tuy vậy, sự hiện diện của các tập đoàn lớn không tự động chuyển thành doanh thu nội địa hay năng lực công nghệ cho doanh nghiệp Việt. Hướng đi thực tế hơn là bắt đầu từ những công đoạn phù hợp với năng lực hiện có, rồi nâng dần tiêu chuẩn và khả năng cung ứng, thay vì đặt cược ngay vào việc tự phát triển một con chip hoàn chỉnh. SEMIEXPO Việt Nam 2026 do Hiệp hội Bán dẫn Đông Nam Á phối hợp với NIC tổ chức, dự kiến diễn ra ngày 3 và 4/12 tại TP. Hồ Chí Minh; chương trình kết nối nhà cung ứng được kỳ vọng mở cơ hội gặp gỡ nhà mua hàng quốc tế. Kết quả cần được đánh giá bằng hợp tác và đơn hàng thực chất, không chỉ bằng số cuộc gặp.
Khả thi nếu biến mục tiêu thành năng lực
Mục tiêu doanh thu trên 25 tỷ USD mỗi năm vào năm 2030 có thể tạo sức ép tích cực để tập trung nguồn lực, nhưng tính khả thi phụ thuộc vào việc xử lý đồng thời ba khoảng trống: nhân lực có kỹ năng phù hợp, hạ tầng đáp ứng chuẩn ngành và doanh nghiệp nội địa đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Không yếu tố nào thay thế được yếu tố còn lại. Đào tạo tốt mà thiếu việc làm chuyên sâu sẽ khó giữ người; hạ tầng sẵn sàng nhưng thiếu nhà cung ứng trong nước sẽ hạn chế tác động lan tỏa; còn thu hút đầu tư mà không tạo được liên kết sẽ khiến cơ hội hợp tác khó chuyển thành năng lực bền vững. Vì thế, tiến độ không nên chỉ được đo bằng doanh thu mục tiêu hay số dự án, mà còn bằng mức độ doanh nghiệp Việt Nam tham gia được vào chuỗi giá trị. Kết luận thẳng thắn: mục tiêu có cơ sở, nhưng chỉ khả thi nếu chuyển cam kết về nhân lực, hạ tầng và đầu tư thành năng lực vận hành cụ thể.
