Giám sát chặt hơn là yêu cầu cấp thiết
Camera phòng thi là công cụ ghi lại diễn biến trong phòng và khu vực thi, hỗ trợ kiểm tra, xác minh vi phạm sau buổi thi; đề xuất tăng cường thiết bị này phản ánh yêu cầu khôi phục niềm tin vào kỳ thi. Tại hội nghị ngày 29/10 về tổng kết kỳ thi năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027, Thứ trưởng Thường trực Phạm Ngọc Thưởng nêu những vấn đề đáng suy ngẫm, đặc biệt là vi phạm tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang, ảnh hưởng đến uy tín kỳ thi. Bộ GD&ĐT dự kiến tăng cường camera, đồng thời nghiên cứu sử dụng dữ liệu để phục vụ kiểm tra và xử lý khi cần thiết. Đây là hướng đi hợp lý, nhưng camera chỉ có giá trị khi được vận hành minh bạch và đi cùng cơ chế xác định trách nhiệm, thay vì tạo cảm giác an toàn hình thức.
Quy mô kỳ thi khiến hậu quả của lỗ hổng giám sát lan rộng: năm 2026 có hơn 1,2 triệu thí sinh dự thi, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 99,01%, nhưng cả nước ghi nhận 89 thí sinh vi phạm quy chế, trong đó 14 em bị tố cáo sử dụng điện thoại. Vụ việc ở Tuyên Quang nghiêm trọng đến mức Bộ hủy kết quả thi ngày 11 và 12/6 tại điểm liên quan, rồi tổ chức thi lại ngày 14-15/8. Thi lại nhằm bảo vệ tính công bằng và quyền học tập của thí sinh có năng lực thực chất, không phải xử phạt toàn bộ thí sinh tại điểm thi. Bài học ở đây không chỉ là cần thêm thiết bị, mà là phải bảo vệ người dự thi khỏi sai phạm của chính khâu tổ chức.
Thiết bị quét hỗ trợ, trách nhiệm con người mới là trọng tâm
Bộ GD&ĐT khuyến khích các hội đồng thi dùng thiết bị quét an ninh cầm tay để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng. Nếu triển khai đúng quy trình, biện pháp này có thể giúp phát hiện thiết bị bị cấm sớm hơn, bổ sung cho khâu kiểm tra thủ công và hỗ trợ chống gian lận thi cử. Bộ cũng phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ tập huấn, hướng dẫn cán bộ coi thi nhận biết việc sử dụng công nghệ cao để gian lận. Tuy vậy, máy quét không thể thay thế năng lực quan sát, sự công tâm hay quy trình xử lý rõ ràng. Thiết bị chỉ phát huy tác dụng khi cán bộ được hướng dẫn thống nhất, việc kiểm tra tôn trọng thí sinh và mọi trường hợp phát hiện đều được ghi nhận, xử lý nhất quán.
Các vụ việc bị điều tra cho thấy rủi ro không chỉ nằm ở hành vi của thí sinh. Theo thông tin trình bày tại hội nghị, đã có 41 bị can bị khởi tố liên quan vụ Tuyên Quang; các vi phạm được xác định có bàn bạc, phân công và chủ đích, không đơn thuần là sơ suất nghiệp vụ. Vì vậy, tăng camera và quét an ninh phải đi cùng việc siết trách nhiệm cán bộ coi thi, lựa chọn và bố trí nhân sự phù hợp, tăng kiểm tra chéo và kiểm soát toàn bộ quy trình. Nếu chỉ tập trung rà soát thí sinh mà bỏ ngỏ người tổ chức, biện pháp an ninh sẽ không chạm đúng điểm yếu mà các sai phạm đã phơi bày.
Đề xuất cần đi kèm quy định và giám sát thực chất
Cần phân biệt rõ định hướng với quy định đã ban hành: tăng camera đang được đề xuất, còn cách bố trí thí sinh từ các trường khác nhau tại cùng điểm thi vẫn được nghiên cứu. Việc dùng thiết bị quét cầm tay được khuyến khích, chưa đồng nghĩa mọi hội đồng thi bắt buộc phải áp dụng. Do đó, chưa thể khẳng định tất cả phòng thi sẽ có camera hay mọi thí sinh sẽ được quét an ninh. Trước kỳ thi năm 2027, Bộ đặt mục tiêu ưu tiên phòng ngừa, nâng năng lực quản trị rủi ro và giám sát chặt các khâu tổ chức. Các quy định chính thức cần làm rõ nơi lắp đặt, cách lưu và khai thác dữ liệu, cũng như trách nhiệm khi phát hiện hoặc bỏ lọt vi phạm.
Thước đo của cải cách không nên là số lượng camera hay máy quét được đưa vào điểm thi, mà là khả năng ngăn sai phạm và bảo đảm mọi thí sinh được đối xử công bằng. Kỳ thi tốt nghiệp THPT cần công cụ giám sát đủ tin cậy, nhưng cũng cần kiểm tra độc lập, phân công trách nhiệm cụ thể và xử lý nghiêm người lợi dụng nhiệm vụ. Nếu những đề xuất được chuyển thành quy trình minh bạch, nhất quán và có thể kiểm chứng, công nghệ sẽ giúp củng cố kỷ cương. Nếu không, thiết bị chỉ ghi lại vấn đề mà không ngăn được nó.
