Cuộc thi cần đưa ý tưởng ra khỏi trang giấy
Sáng kiến cộng đồng của học sinh là những ý tưởng được hình thành từ vấn đề trong đời sống và phát triển thành giải pháp có thể thử nghiệm, ứng dụng hoặc nhân rộng. Giá trị của các cuộc thi sáng tạo vì thế không nằm riêng ở thứ hạng, mà ở việc giúp học sinh nhìn vấn đề bằng con mắt nghiên cứu và bắt tay vào hành động.
Hai sân chơi với cách tổ chức khác nhau cùng cho thấy hướng đi ấy. Sustainable Society Challenge (SSC) ghi nhận 177 dự án, gồm 74 dự án bảng THCS và 103 dự án bảng THPT; các thí sinh được tập huấn phân tích vấn đề, tư duy thiết kế, thuyết trình, phản biện và lập kế hoạch hành động. Samsung Solve for Tomorrow 2026 mở rộng trọng tâm sang giải pháp công nghệ ứng dụng, với 17 đội vào chung kết giải các bài toán xã hội và môi trường. Một sân chơi nhấn mạnh quá trình xây dựng kế hoạch; sân kia tạo không gian để công nghệ đi vào những nhu cầu cụ thể.
SSC biến vật liệu bỏ đi thành câu hỏi thiết kế
SSC có ưu thế ở việc buộc ý tưởng phải đứng vững trước câu hỏi về nguồn lực, tính khả thi và lộ trình. Tại chung kết, mỗi đội có 5 phút trình bày và 10 phút trao đổi với ban giám khảo; yêu cầu lập kế hoạch ba năm khiến dự án không thể chỉ dừng ở một khẩu hiệu xanh.
Các đề tài cho thấy giải pháp xanh có thể bắt đầu từ thứ vốn bị xem là phế phẩm. Đội Xanh Lè tìm cách tái chế lá bàng khô trong sân trường thành giấy thủ công, rồi làm thiệp, dấu trang và giấy gói quà. Đội Refruition nghiên cứu xử lý vỏ chuối tươi để tạo vật liệu có thể ứng dụng trong ngành thời trang, hướng tới bài toán thay thế nhựa truyền thống. Những thử nghiệm này chưa tự động giải quyết vấn đề rác thải, nhưng chúng giúp học sinh nối kiến thức với vật liệu sẵn có và hình dung cách tạo giá trị từ nguồn tài nguyên địa phương.
Đáng chú ý, hai dự án của Xanh Lè và AI Green Eye được chọn hỗ trợ phát triển sau cuộc thi. Đây là bước tiếp nối quan trọng: nếu có thêm hướng dẫn và cơ hội thử nghiệm, ý tưởng có thể tiến gần hơn đến ứng dụng thực tế.
Samsung khuyến khích công nghệ giải quyết việc thật
Samsung Solve for Tomorrow đặt trọng tâm rõ hơn vào việc dùng STEM và công nghệ để xử lý bài toán cộng đồng. Chương trình được triển khai tại Việt Nam từ năm 2019, thu hút hơn 1.800 trường THCS và THPT trên 34 tỉnh, thành, với 2.900 bài dự thi. Quy mô ấy cho thấy cuộc thi có thể mở rộng cơ hội tiếp cận STEM, dù số lượng tham gia chỉ có ý nghĩa khi đi cùng chất lượng hướng dẫn và khả năng hiện thực hóa.
Ở chung kết, NOVARISE giành giải Nhất bảng A với nẹp cánh tay robot trị liệu REHAB Play Arm; CDTD nhận giải Nhất bảng B với hệ thống AI-IoT cảnh báo nguy cơ cadimi và hỗ trợ quyết định cải tạo đất trồng sầu riêng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Một dự án khác, Smart Energy PlayFloor, biến bước chân học sinh thành điện năng xanh bằng tấm áp điện kết hợp IoT, đồng thời trò chơi hóa giờ ra chơi để khuyến khích vận động và truyền tải thông điệp năng lượng tái tạo.
Điểm đáng nhớ không chỉ là các giải thưởng. Đội 4 con rùa từ Trường THPT Nguyễn Du ở Đắk Lắk được trao giải “Truyền cảm hứng”, dù hạng mục này không có trong thể lệ ban đầu. Nhóm xuất phát từ tình trạng học sinh ít vận động giữa áp lực học tập; việc được ghi nhận cho thấy một cuộc thi công nghệ vẫn có thể trân trọng những vấn đề gần gũi, kể cả khi lời giải còn đang trên hành trình hoàn thiện.
Khác cách làm, chung đích đến
So sánh hai sân chơi, SSC rèn cho học sinh cách xác định vấn đề, xây dựng kế hoạch dài hạn và bảo vệ tính khả thi; Samsung Solve for Tomorrow khuyến khích thiết kế giải pháp công nghệ cho các thách thức về môi trường, giáo dục và phát triển xã hội. Hai phương pháp bổ sung cho nhau: ý tưởng cần vừa xuất phát từ nhu cầu thật, vừa có lộ trình thử nghiệm rõ ràng.
Đó cũng là tiêu chuẩn nên dùng để đánh giá dự án học sinh, thay vì chỉ nhìn vào màn trình bày hay tính mới lạ. Một sản phẩm có ích cần được thử trong môi trường sử dụng, nhận phản hồi và điều chỉnh. Ban tổ chức SSC kỳ vọng các sáng kiến tiếp tục được hoàn thiện, thử nghiệm và nhân rộng với sự đồng hành của nhà trường, giáo viên, chuyên gia và doanh nghiệp; Samsung cũng cam kết tiếp tục hỗ trợ chương trình cùng các trường và Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia.
Kết luận, cuộc thi có giá trị nhất khi không khép lại cùng lễ trao giải. SSC mở đường bằng rèn luyện tư duy và kế hoạch hành động, còn Samsung Solve for Tomorrow tiếp sức cho hướng tiếp cận công nghệ. Nếu các ý tưởng được theo đuổi sau chung kết, những sáng kiến cộng đồng hôm nay có thể trở thành giải pháp thực tế ngày mai.
