Học nghề phải bắt đầu từ cách người dân kiếm sống
Đào tạo nghề nông thôn là quá trình trang bị kỹ năng thực hành phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương và nhu cầu tuyển dụng, để người học có thể tạo việc làm, tăng thu nhập hoặc phát triển sinh kế lâu dài. Vì thế, số lớp mở ra hay số người nhập học không thể là thước đo duy nhất; câu hỏi quan trọng hơn là người học áp dụng được gì sau khóa học.
Tại Sơn La, một hộ từng trông vào cây ngô với nguồn thu thiếu ổn định đã chuyển sang trồng thanh long sau khi bà Bùi Thị Hoa học cách chọn giống, chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Đến tháng 10-2026, gia đình bà đã thoát nghèo. Câu chuyện cho thấy đào tạo có ý nghĩa khi kiến thức nối được với đất đai, cây trồng và quyết định sản xuất cụ thể của từng hộ.
Tỉnh ưu tiên đào tạo trồng trọt, bảo vệ thực vật, chăn nuôi và thú y cho lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người thu nhập thấp. Đến cuối năm 2024, Sơn La đã hỗ trợ đào tạo cho 8.758 lao động thuộc các nhóm này và người dân tại huyện nghèo.

Kỹ thuật chăn nuôi có giá trị khi đi cùng vốn và điều kiện thực hành
Một khóa học không thể tự mình bảo đảm sinh kế nếu người dân thiếu vốn, vật nuôi phù hợp hoặc điều kiện áp dụng kiến thức. Sơn La cho thấy kỹ thuật chăn nuôi có thể tạo khác biệt khi được kết hợp với nguồn lực sản xuất: năm 2022, anh Vì Văn Chung ở khu vực Mộc Châu tham gia lớp về chăn nuôi, phòng và trị bệnh cho gia súc, sau đó vay vốn ưu đãi mua sáu con bò sinh sản.
Đến cuối tháng 10-2024, gia đình anh đã bán 13 con bò thương phẩm và bò giống, thu lãi 120 triệu đồng. Kết quả ấy không chỉ đến từ việc học; nó còn dựa vào vốn để bắt đầu và khả năng áp dụng kiến thức chăm sóc, phòng bệnh trong thực tế. Vì vậy, hỗ trợ đào tạo cho hộ nghèo cần tính đồng thời tới vốn, công nghệ và điều kiện sản xuất, thay vì dừng ở việc cấp chứng nhận hoàn thành khóa học.
Theo thông tin công bố tháng 9-2026, tỉnh đào tạo khoảng 15.000–18.000 người mỗi năm; hơn 70% là lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số và người nghèo, cận nghèo. Hơn 85% học viên có việc làm, thu nhập ổn định sau đào tạo; gần 60% tự tạo việc làm và phát triển kinh tế hộ. Những con số này đáng chú ý nhất khi được nhìn cùng câu hỏi liệu người học có đủ điều kiện để duy trì sinh kế.

Tư vấn nghề và kết nối thị trường giúp người học chọn đúng hướng
Ở vùng miền núi, lựa chọn nghề thường bị giới hạn bởi khoảng cách tới cơ sở đào tạo, nhu cầu tuyển dụng và khả năng sản xuất tại chỗ. Hà Tĩnh đặt trọng tâm vào tư vấn nghề và kết nối cơ sở đào tạo với thị trường lao động, thay vì mặc định mọi học viên đều nên theo một nghề giống nhau. Tại Hương Khê, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên tổ chức đào tạo ngắn hạn, tư vấn nghề và phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp để mở rộng lựa chọn.
Trong năm học 2026–2027, trung tâm dự kiến có 15 lớp với 558 học viên, trong đó 297 em học lớp 10. Tháng 9-2026, đơn vị phối hợp với các trường nghề và một trung tâm ngoại ngữ tổ chức tư vấn nghề, ngoại ngữ cho học sinh và phụ huynh. Cung cấp thông tin về ngành nghề, chính sách hỗ trợ và cơ hội việc làm giúp người học chọn hướng phù hợp với năng lực và nhu cầu thị trường.
Cách làm này đặc biệt cần thiết để mở rộng việc làm vùng núi: tư vấn phải gắn với kỹ năng thực hành, điều kiện sản xuất địa phương và đầu ra có thể kiểm chứng. Khi cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính quyền cùng tham gia, người học có cơ hội chọn nghề sát thực tế hơn, còn sinh kế nông thôn bớt phụ thuộc vào những khóa học xa rời cơ hội kiếm sống.

Liên kết doanh nghiệp cần đi từ lúc xây dựng khóa học
Lạng Sơn đang đổi mới đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo hướng mở rộng các lĩnh vực kỹ thuật, công nghiệp và dịch vụ, đồng thời gắn chương trình với nhu cầu tuyển dụng. Theo Kế hoạch số 228/KH-UBND ngày 3-6-2026, tỉnh đặt mục tiêu đào tạo, đào tạo lại và nâng kỹ năng cho khoảng 15.000 lao động nông thôn mỗi năm đến năm 2030. Trong cơ cấu dự kiến, nghề phi nông nghiệp chiếm khoảng 70%, nghề nông nghiệp và nông thôn khoảng 30%.
Định hướng ấy phản ánh chuyển dịch việc làm, nhưng chỉ hiệu quả nếu có thông tin tuyển dụng thực chất. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được yêu cầu khảo sát nhu cầu doanh nghiệp, tăng thực hành và thực tập, phối hợp xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo và giới thiệu việc làm. Nhiều đơn vị đã kết nối doanh nghiệp ngay từ khâu tuyển sinh, để học viên tiếp cận môi trường sản xuất và rèn kỹ năng trước khi tốt nghiệp.
Điều đáng bảo vệ trong cách tiếp cận này là mối liên hệ xuyên suốt giữa chọn nghề, học nghề và có việc làm; không phải chỉ chuyển thêm lao động ra khỏi nông nghiệp. Đào tạo cần tính tới cả người muốn làm tại doanh nghiệp lẫn hộ muốn phát triển sản xuất tại chỗ. Khi kỹ năng đi cùng cơ hội việc làm, vốn và điều kiện sản xuất, người dân mới có nền tảng vững hơn để duy trì thu nhập và giảm nghèo bền vững.







