An ninh năng lượng là điều kiện của tăng trưởng
An ninh năng lượng là khả năng bảo đảm nguồn cung đủ, liên tục và có thể chi trả, kể cả khi hệ thống đối mặt với gián đoạn, thời tiết cực đoan hoặc biến động bên ngoài. Sáng 10/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 và lần đầu công bố Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026, dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn. Thông điệp của diễn đàn đặt trọng tâm vào năng lượng tự chủ như nền tảng cho tăng trưởng kinh tế. Khi các đại biểu thống nhất rằng an ninh năng lượng là điều kiện tiên quyết để GDP tăng bình quân từ 10% mỗi năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030, yêu cầu này không còn là câu chuyện riêng của ngành điện; nó gắn trực tiếp với năng lực sản xuất, việc làm và sinh hoạt.
Báo cáo gồm sáu phần, từ vai trò, thách thức và chính sách đến kết quả, định hướng, giải pháp và kiến nghị; năm phụ lục đi sâu vào các lĩnh vực then chốt. Giá trị của ấn phẩm không nằm ở việc tuyên bố đã an toàn, mà ở khả năng tạo căn cứ để theo dõi điểm yếu và buộc các kế hoạch được nối với tiến độ thực hiện.
Khả năng chống chịu đã được thử thách
Bức tranh năm 2026 cho thấy vì sao tự chủ nguồn cung phải được xem là năng lực ứng phó thực tế, không chỉ là mục tiêu dài hạn. Báo cáo ghi nhận gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài khoảng sáu tháng, trong khi nắng nóng lịch sử và El Niño đẩy nhu cầu điện lên mức kỷ lục; sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm trước khoảng 18,5 tỷ kWh. Trong khảo sát 177 quốc gia, 102 nước gặp khó khăn về năng lượng, còn Việt Nam nằm trong nhóm 13 nước duy trì trạng thái ổn định.
Sự ổn định ấy có ý nghĩa cụ thể với người dân: đủ điện trong năm khó khăn, giữ được nguồn cung xăng dầu khi tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa và kiểm soát giá năng lượng. Nguồn trong nước được huy động ở mức cao; xăng E10 được bán trên toàn quốc từ tháng 6/2026, với mức giảm phát thải CO₂ ước tính khoảng 2,5 triệu tấn mỗi năm. Tuy vậy, kết quả một năm không thể thay thế dự phòng dài hạn. Nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong chín tháng đầu năm, cho thấy hệ thống vẫn cần xử lý bài toán cơ cấu nguồn cùng lúc với bảo đảm điện liên tục.
Ưu tiên trước mắt: điện, nhiên liệu và dữ liệu
Điểm đáng chú ý nhất trong các ưu tiên là sức ép cung ứng chưa kết thúc sau năm 2026. Báo cáo cảnh báo năm 2027 sẽ khó khăn và năm 2028 còn khó hơn: nhu cầu điện dự kiến tăng khoảng 10% trên nền cao, trong khi nguồn điện nền mới có thể chưa kịp vận hành; hiện tượng El Niño cũng có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027. Vì vậy, yêu cầu bảo đảm các công trình nguồn và lưới điện cần đưa vào vận hành năm 2027 phải đi cùng mốc tiến độ cụ thể, phương án dự phòng và biện pháp phòng ngừa rủi ro.
Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nêu năm trọng tâm: hoàn thiện thể chế; bảo đảm đủ điện trong giai đoạn 2027–2028; tự chủ nhiên liệu và dự trữ; dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu; chuyển dịch năng lượng gắn với vốn, tiết kiệm và công nghệ. Báo cáo đề xuất sáu nhóm giải pháp trung, dài hạn, gồm giảm phụ thuộc nhập khẩu, phát triển hạ tầng, ứng phó rủi ro phi truyền thống, hoàn thiện thể chế, nâng năng lực khoa học và nhân lực, tăng hợp tác quốc tế. Với nhiên liệu, hướng đi cần theo nguồn và tuyến nhập khẩu đa dạng, gắn kế hoạch cung ứng với vận hành hệ thống điện và xây dựng lộ trình nâng dự trữ xăng dầu.
Từ báo cáo đến trách nhiệm thực thi
Báo cáo xác định tiết kiệm năng lượng là nguồn cung nhanh và ít tốn kém nhất cho giai đoạn 2027–2030; năm 2026, chỉ tiêu tiết kiệm được đặt ở mức tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc và tối thiểu 10% trong các tháng nắng nóng cao điểm. Đây là lựa chọn thiết thực: giảm nhu cầu đỉnh có thể hỗ trợ hệ thống nhanh hơn việc chờ dự án nguồn mới. Nhưng chỉ tiêu chỉ có ý nghĩa nếu được đo lường, công khai và chuyển thành hành động ở các ngành, cơ sở sản xuất và hộ sử dụng điện.
Báo cáo sẽ trở thành ấn phẩm thường niên để theo dõi việc thực hiện các chỉ tiêu của Nghị quyết 70-NQ/TW; Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027 nhằm hỗ trợ dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng kịch bản điều hành. Cùng với chuyên trang về an ninh năng lượng được triển khai tại diễn đàn, các công cụ này chỉ phát huy giá trị khi dữ liệu dẫn đến quyết định kịp thời và tiến độ dự án được giám sát. Lần công bố đầu tiên tạo được đường cơ sở; thước đo tiếp theo phải là nguồn cung năng lượng có đủ ổn định để phục vụ người dân và mục tiêu tăng trưởng.
