Đổi cách tuyển, đổi cả cách nhận diện năng khiếu
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án chọn học sinh vào lớp 10 dựa trên năng lực nền tảng ở một lĩnh vực rộng, thay vì chỉ thi sâu vào môn chuyên mà các em dự định theo học. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động trường THPT chuyên, trong đó đề xuất tổ chức lớp theo ba khối: Khoa học Tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Bộ giải thích ngày 10.11 rằng hướng tuyển mới nhằm hạn chế việc học sinh tập trung quá sớm vào một môn luyện thi, đồng thời tìm người có nền tảng phù hợp để phát triển năng khiếu.
Theo dự thảo, khối Tự nhiên gồm Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học; khối Xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lí. Thí sinh khối Tự nhiên dự kiến thi Toán nâng cao, Ngữ văn và đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ đăng ký dự tuyển. Đây không chỉ là sửa cấu trúc đề thi lớp 10 chuyên: nó chuyển một phần việc nhận diện năng khiếu từ kỳ thi đầu vào sang quá trình học ở trường.
Nền tảng rộng có thể thành bất lợi cho người giỏi một môn
Ý tưởng giảm áp lực luyện chuyên từ sớm có sức thuyết phục, nhưng cách thi theo khối chưa chắc làm cuộc đua nhẹ hơn. Học sinh muốn vào chuyên Vật lí có thể không còn được thể hiện sở trường bằng bài thi Vật lí riêng; thay vào đó, các em phải đáp ứng một tổ hợp năng lực. Với học sinh giỏi một môn, điểm mạnh nổi bật có nguy cơ bị pha loãng nếu kết quả ở môn nền tảng hoặc bài đọc hiểu không tương xứng.
Một phụ huynh có con định hướng chuyên Hóa lo rằng việc đánh giá chung nhiều môn trong khối Tự nhiên có thể đặt học sinh chỉ ôn Hóa vào thế bất lợi so với những em mạnh Toán. Giáo viên cũng cảnh báo thí sinh có thể phải học thêm nhiều nội dung, kể cả những môn không phải sở trường, khiến áp lực tăng thay vì giảm. Vì thế, câu hỏi không chỉ là đề thi có bao quát hơn hay không, mà còn là từng thành phần được cân trọng số ra sao và có thực sự nhận diện được tiềm năng ở môn chuyên sâu hay không.
Trước khi áp dụng, cần chứng minh cách đánh giá hiệu quả
Một kỳ thi theo khối chỉ giúp giảm luyện thi nếu yêu cầu, đề minh họa và cách dùng điểm được công bố đủ rõ. Nếu không, nỗi lo có thể chuyển từ học sâu một môn sang ôn nhiều phần cùng lúc. Cơ quan quản lý cần kiểm tra liệu bài đọc hiểu có đo được tư duy và khả năng giải quyết vấn đề như mục tiêu đề ra, đồng thời xác định cách bảo đảm học sinh có năng khiếu riêng không bị đánh giá thấp chỉ vì thiếu lợi thế ở môn khác.
Đề xuất còn đặt ra bài toán sau khi tuyển: học sinh được định hướng vào môn chuyên sâu vào cuối học kỳ I lớp 10, nên nhà trường phải có quy trình nhận diện năng lực đáng tin cậy và hỗ trợ lựa chọn phù hợp. Nếu khâu này yếu, việc chưa phải chốt môn chuyên từ đầu vào có thể chỉ trì hoãn sự bất định, thay vì giúp học sinh tìm đúng hướng. Đổi mới vì vậy cần được đánh giá trên cả kỳ thi lẫn chất lượng phân luồng và bồi dưỡng sau tuyển sinh.
Lộ trình rõ ràng là một phần của công bằng
Dự thảo nêu khả năng áp dụng từ năm học 2027–2028; trường chưa bảo đảm điều kiện có thể triển khai từ năm học 2028–2029. Đây vẫn là phương án đang được lấy ý kiến, không phải căn cứ để mặc định mọi trường sẽ đổi cách thi ngay trong kỳ tuyển sinh sắp tới. Bộ cho biết sẽ tiếp tục đánh giá tác động và lấy ý kiến địa phương, nhà trường cùng cơ sở giáo dục đại học.
Với học sinh và phụ huynh đã đầu tư thời gian dài để chuẩn bị theo môn chuyên, chuyển sang bài thi theo khối trong thời gian ngắn có thể buộc các em điều chỉnh kế hoạch ôn tập, gây thêm lo lắng và chi phí. Cần công bố sớm trường nào áp dụng, đề thi đánh giá những năng lực gì, cách tính điểm ra sao và học sinh đang theo lộ trình cũ được bảo vệ quyền lợi thế nào. Kết luận nên rõ: mục tiêu tìm học sinh có nền tảng rộng đáng được xem xét, nhưng tuyển sinh theo khối chỉ công bằng khi có dữ liệu đánh giá, hướng dẫn minh bạch và thời gian chuyển tiếp đủ để học sinh chuẩn bị.






