Từ tuyển theo môn sang tuyển theo khối
Đề xuất tuyển sinh trường chuyên theo khối là mô hình tuyển học sinh vào các nhóm lĩnh vực rộng, rồi cho các em trải nghiệm trước khi chọn môn học nâng cao phù hợp với năng lực và định hướng nghề nghiệp. Đây là thay đổi đáng chú ý vì trường chuyên không còn lấy việc đào sâu một môn ngay từ đầu làm trục chính, mà hướng tới phát triển tài năng cùng nền tảng giáo dục toàn diện và kiến thức liên ngành.
Dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang được lấy ý kiến, đề xuất tổ chức tuyển sinh lớp 10 vào ba khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Khối Khoa học tự nhiên gồm Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học; khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lí; khối Ngoại ngữ tập trung vào môn ngoại ngữ. Như vậy, khối chuyên lớp 10 là nhóm lĩnh vực để tuyển sinh và tổ chức học, không phải cam kết rằng học sinh sẽ học chuyên sâu mọi môn trong nhóm.
Điểm đáng ủng hộ là học sinh chưa bị đóng khung vào một môn chuyên từ trước khi có cơ hội hiểu mình hợp với lĩnh vực nào. Nhưng thay đổi này chỉ có ý nghĩa nếu trải nghiệm và tư vấn trong năm lớp 10 đủ thực chất, thay vì trở thành một bước thủ tục.

Một điểm chuẩn cho mỗi khối, không chia chỉ tiêu theo môn
Theo dự thảo, mỗi khối áp dụng một phương thức tuyển sinh và một điểm chuẩn trường chuyên; trường không xác định chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên. Vì thế, trúng tuyển khối Khoa học tự nhiên chẳng hạn không đồng nghĩa học sinh phải theo chuyên sâu đồng thời Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học và Tin học. Cách hiểu này cần được làm rõ trong thông tin tuyển sinh để gia đình không nhầm tên khối với một tổ hợp môn chuyên bắt buộc.
Bài thi được thiết kế khác nhau theo khối. Thí sinh khối Khoa học tự nhiên thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Khoa học xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội; khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ. Hai bài Toán, Ngữ văn không nâng cao dùng đề chung của kỳ thi vào lớp 10, còn bài nâng cao và bài ngoại ngữ có hệ số tối thiểu là 2.
Bài đọc hiểu hướng tới tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề dựa trên chương trình trung học cơ sở, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu từng môn. Đây là hướng giảm cuộc đua luyện trước nội dung chuyên, nhưng phụ huynh vẫn cần chờ quy định cụ thể về cấu trúc đề, cách tính điểm và ngưỡng trúng tuyển.
Cuối học kỳ I mới chọn hai môn chuyên sâu
Điểm mới có tác động trực tiếp đến lộ trình học là thời điểm lựa chọn môn chuyên sâu được lùi đến cuối học kỳ I lớp 10. Trong học kỳ đầu, học sinh dự kiến học tập, trải nghiệm, tham gia dự án nhập môn và được tư vấn về lĩnh vực, ngành nghề quan tâm. Sau đó, mỗi em đăng ký thêm hai môn thuộc khối để học chuyên sâu, bên cạnh môn chuyên bắt buộc của khối: Toán ở Khoa học tự nhiên, Ngữ văn ở Khoa học xã hội hoặc ngoại ngữ trúng tuyển ở khối Ngoại ngữ.
Cách làm này tạo khoảng đệm để học sinh nhận diện sở trường và cân nhắc tổ hợp học tập, chẳng hạn Toán – Vật lí – Hóa học, Toán – Hóa học – Sinh học, Toán – Vật lí – Tin học hoặc Ngữ văn – Lịch sử – Địa lí. Từ học kỳ II lớp 10, các em học chuyên đề định hướng và tham gia ít nhất một dự án liên môn; từ lớp 11, nội dung nâng cao theo môn được ổn định.
Dự thảo còn cho phép xem xét đổi môn chuyên sâu vào cuối lớp 10 hoặc lớp 11, dựa trên tư vấn, đánh giá năng lực và sự đồng ý của cha mẹ. Đây là lối mở hữu ích, nhưng gia đình nên hỏi rõ tiêu chí đánh giá, khả năng chuyển đổi và cách nhà trường hỗ trợ nếu lựa chọn ban đầu không còn phù hợp.
Gia đình cần theo dõi điều gì trước khi áp dụng?
Đây vẫn là dự thảo, nên phụ huynh chưa thể xem mô hình mới là quy định đã có hiệu lực. Theo nội dung dự thảo, trường đủ điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2027–2028; trường chưa bảo đảm điều kiện có thể áp dụng từ năm học 2028–2029. Cơ quan quản lý hoặc cơ sở giáo dục đại học phụ trách trường sẽ quyết định thời điểm theo mức độ đáp ứng về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh, đồng thời công bố cùng kế hoạch tuyển sinh lớp 10.
- Theo dõi thời điểm áp dụng chính thức của từng trường và kế hoạch tuyển sinh lớp 10 tương ứng.
- Đọc kỹ môn thi, cấu trúc bài đánh giá, hệ số và cách xác định điểm chuẩn của từng khối khi thông tin cụ thể được ban hành.
- Tìm hiểu danh mục môn học của khối, cách tổ chức trải nghiệm, tư vấn và dự án liên môn trong lớp 10.
- Hỏi nhà trường về điều kiện đăng ký hoặc đổi môn chuyên sâu, cùng vai trò của học sinh và cha mẹ trong quyết định.
Học sinh đã trúng tuyển và đang học trường chuyên trước thời điểm thông tư có hiệu lực được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học. Điều khoản chuyển tiếp này giúp tránh xáo trộn với học sinh hiện tại; với các gia đình chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh mới, điều quan trọng là chờ hướng dẫn cuối cùng của trường thay vì suy đoán từ đề xuất.
Đổi mới chỉ thuyết phục nếu học sinh thật sự được lựa chọn
Tuyển sinh theo ba khối và chọn hai môn chuyên sâu sau học kỳ I có thể giảm áp lực phải chốt sở trường quá sớm, đồng thời mở đường cho học tập liên ngành. Tuy nhiên, một điểm chuẩn chung trong mỗi khối cũng khiến việc tư vấn sau khi trúng tuyển trở nên quan trọng hơn: học sinh cần được tiếp cận đủ môn học, dự án và thông tin để lựa chọn dựa trên trải nghiệm thực, không chỉ theo thành tích thi đầu vào.
Kết luận, đề xuất này đáng chú ý vì chuyển trọng tâm từ tuyển đúng người cho một môn sang tạo điều kiện để học sinh khám phá hướng đi trong một lĩnh vực. Phụ huynh nên theo dõi văn bản chính thức, lịch áp dụng của từng trường và quy tắc chọn môn; còn chất lượng thực thi sẽ quyết định liệu mô hình mới có thực sự mở rộng lựa chọn hay chỉ đổi cách gọi các lớp chuyên.






