Sự chuyển mình bắt đầu từ những người nhường đất
APEC Phú Quốc là quá trình chuyển đổi hạ tầng và sinh kế trên đảo, được thúc đẩy bởi các dự án phục vụ sự kiện quốc tế và sự đóng góp của người dân cùng lực lượng thi công. Điều đáng kể nhất không chỉ là công trình mới, mà là cách những gia đình gắn bó với biển chấp nhận rời nơi ở để mở đường cho một tương lai khác. Ông Lê Hồng Phú, người từng sống bằng nghề câu mực và đánh cá gần bờ, cho biết gia đình ông ba lần nằm trong diện thu hồi đất phục vụ các dự án APEC. Ngôi nhà mới của vợ chồng ông ở khu tái định cư, còn Bãi Đất Đỏ đang đổi hình hài thành khu hội nghị và các công trình liên quan. Sự đồng thuận ấy không nên bị xem là chi tiết hậu trường: đó là một phần nền móng của cuộc đại chuyển mình.
Ông Phú từng đi biển theo phần chia phụ thuộc vào sản lượng và thời tiết. Sau khi nhận đền bù, ông dùng khoản tiền lần đầu mua đất ở Rạch Giá để cho thuê; lần tiếp theo, ông nhận hơn 10 tỷ đồng, mua thêm đất tại Phú Quốc và gửi phần còn lại tiết kiệm. Ông nghỉ biển, mở quầy tạp hóa, trong khi con cháu chuyển sang dịch vụ du lịch và kinh doanh nhà hàng. Câu chuyện của ông cho thấy giải phóng mặt bằng có thể mở ra cơ hội, nhưng cũng làm đổi hướng cả một gia đình. Với ngư dân Phú Quốc, bước ngoặt ấy không chỉ là rời bến cá mà còn là tìm chỗ đứng trong nền kinh tế mới.
Bàn giao sớm là gửi gắm niềm tin, không phải không tiếc nuối
Ông Nguyễn Hoàng Nam đến Phú Quốc từ năm lên chín và đã sống hơn ba thập kỷ ở Bãi Đất Đỏ. Khi nhà nằm trong diện giải phóng mặt bằng cho Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng quốc tế, gia đình ông thuộc nhóm bàn giao đất sớm. Ông thừa nhận có tiếc nuối, nhưng tin rằng thay đổi này sẽ đem thêm cơ hội phát triển cho con cháu. Niềm tin đó đáng được ghi nhận, song không thể thay thế trách nhiệm bảo đảm người dân có nơi ở, sinh kế và khả năng tiếp cận việc làm sau di dời. Một dự án chỉ thật sự tạo ra giá trị lâu dài khi những người nhường đất không bị bỏ lại bên ngoài thành quả của nó.
Điều người dân có thể hình dung rõ nhất không phải quy mô kiến trúc, mà là việc làm, thu nhập và tương lai của con cái. Những chuyển dịch đã hiện rõ trong gia đình ông Phú: thế hệ sau rời nghề cá để làm du lịch, dịch vụ. Đó là cơ hội, nhưng cũng là sự thay đổi sâu sắc trong nếp sống của cộng đồng ven biển. Vì vậy, sự đồng thuận ban đầu cần được tiếp nối bằng những lựa chọn sinh kế thực tế, từ đào tạo nghề đến cơ hội tham gia vào hoạt động dịch vụ quanh các dự án. Hạ tầng có thể thay đổi diện mạo đảo; cách người dân được hưởng lợi sẽ quyết định mức độ bền vững của cuộc đổi thay.
Ba ca bốn kíp và hơn 7.600 người ở công trường
Trên các công trường, nhịp độ thi công cho thấy áp lực hoàn thành đúng hạn không chỉ nằm trên bản vẽ. Cuối tháng 9, đầu tháng 10, giữa những ngày mưa, dự án mở rộng sân bay Phú Quốc huy động hơn 7.600 công nhân và kỹ sư mỗi ngày. Tại Trung tâm Hội nghị APEC và Nhà biểu diễn đa năng ở Bãi Đất Đỏ, công việc chia ba ca bốn kíp, khiến công trường gần như không có giờ tắt đèn. Đây là quy mô lao động đáng kể, nhưng tốc độ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng an toàn và chất lượng. Công nhân làm việc dưới mưa, lắp đặt từng cấu kiện và hoàn thiện từng hạng mục là lực lượng biến cam kết về một Phú Quốc kết nối tốt hơn thành công trình có thật.
Một công nhân lắp ray tuyến đường sắt đô thị nhẹ vẫn phải căn chỉnh chính xác dù mưa kéo dài, áo quần ướt sũng và thanh ray trơn lạnh. Những hình ảnh ấy nhắc rằng tiến độ được tạo nên bằng sức lao động cụ thể, không phải khẩu hiệu. Các công trình APEC còn gắn với nhiều kỳ vọng sau sự kiện: sân bay hoàn thiện sẽ tăng năng lực kết nối quốc tế, tuyến LRT bổ sung giao thông công cộng, còn trung tâm hội nghị có thể đón các đoàn khách MICE. Lợi ích ấy chỉ trở thành hiện thực nếu các hạng mục vận hành đồng bộ và người dân địa phương có cơ hội tham gia vào chuỗi việc làm mới.
Di sản cần giữ lại sau khi công trường khép lại
Trung tâm Hội nghị APEC có diện tích hơn 16 ha, tổng vốn khoảng 21.860 tỷ đồng, khởi công quý IV/2025 và dự kiến hoàn tất phần nội thất trước ngày 31/3/2027. Đây là một mắt xích trong kế hoạch 21 công trình, dự án được kỳ vọng về đích đúng hạn, đạt yêu cầu về chất lượng và kiến trúc. Nhưng thước đo cuối cùng không thể dừng ở ngày bàn giao hay quy mô công trình. Câu hỏi quan trọng hơn là những tuyến kết nối, không gian hội nghị và dịch vụ mới có tạo ra sinh kế ổn định cho cư dân hay không, nhất là những gia đình từng nhường đất.
APEC có thể chỉ diễn ra trong vài ngày, còn hạ tầng và hình ảnh điểm đến sẽ tác động nhiều năm. Vì thế, Phú Quốc cần biến thời hạn gấp rút thành năng lực sử dụng lâu dài: công trình phải vận hành hiệu quả, kết nối phải thuận tiện và người dân phải có phần trong cơ hội kinh tế mới. Những gia đình như ông Phú và ông Nam đã đặt niềm tin vào tương lai của đảo bằng việc rời nơi gắn bó lâu năm; những người lao động đang dựng công trường góp sức bằng từng ca làm. Kết luận cần rõ ràng: thành công của APEC Phú Quốc không chỉ là hoàn thành dự án, mà là để cuộc sống sau đó tốt hơn cho chính những người đã góp phần tạo nên nó.
