Dung lượng lớn chưa phải ngành công nghiệp
Lưu trữ carbon là quá trình đưa CO₂ đã được thu giữ vào các cấu trúc địa chất phù hợp để giữ lại lâu dài, như một mắt xích trong chuỗi giảm phát thải của những ngành khó thay đổi công nghệ sản xuất. Theo đánh giá từ chương trình hợp tác giữa Petrovietnam và Tổ chức An ninh kim loại và năng lượng Nhật Bản, bể trầm tích Sông Hồng, bể Cửu Long và bể Nam Côn Sơn có tổng tiềm năng lưu trữ khoảng 71 tỷ tấn CO₂. Con số này mở ra lợi thế đáng kể, nhưng không thể xem như trữ lượng thương mại sẵn sàng khai thác. Các đánh giá khác về tài nguyên lưu trữ của Việt Nam dao động rộng, từ 12 tỷ đến 180 tỷ tấn CO₂, cho thấy cần thẩm định kỹ khả năng tiếp nhận, độ kín, an toàn và chi phí của từng địa điểm. Vì thế, bể trầm tích CO₂ mới là nền móng địa chất; muốn xây ngành CCS Việt Nam, phải biến tiềm năng trên bản đồ thành dự án có thể cấp phép, vận hành và duy trì.
Dầu khí có thể cung cấp điểm xuất phát
Ngành dầu khí là nơi Việt Nam nên bắt đầu, không phải vì CCUS chỉ thuộc về dầu khí, mà vì ngành này đã tích lũy dữ liệu địa chất, kinh nghiệm vận hành và cơ sở hạ tầng có thể hỗ trợ khảo sát, vận chuyển, bơm ép và lưu trữ CO₂. Các mỏ suy giảm ngoài khơi và hệ thống bể trầm tích có thể là địa điểm cần nghiên cứu, còn năng lực kỹ thuật hiện có giúp giảm khoảng cách từ khảo sát đến thiết kế dự án. Tuy nhiên, lợi thế nền tảng không thay thế việc chứng minh an toàn tại từng cấu trúc. Công nghệ CCUS gồm thu giữ, xử lý, vận chuyển rồi sử dụng hoặc lưu trữ CO₂; nếu một mắt xích thiếu năng lực hoặc thiếu quy định, toàn chuỗi khó hoạt động hiệu quả. Muốn giảm rủi ro rò rỉ, phải khảo sát và lựa chọn cấu trúc địa chất cẩn thận trước khi bơm ép, đồng thời theo dõi khả năng lưu giữ lâu dài.
Luật mở cửa, nhưng nhà đầu tư cần đường đi
Ngày 23-8-2026, Quốc hội thông qua Luật Dầu khí số 10/2026/QH16, bổ sung quy định về thu giữ và lưu trữ carbon gắn với hoạt động dầu khí; luật có hiệu lực từ ngày 1-3-2027. Đây là bước pháp lý ban đầu đáng kể, nhưng luật hóa riêng hoạt động gắn với dầu khí chưa đủ tạo ra thị trường CCS. Nhà đầu tư cần biết ai được cấp quyền lưu trữ, cơ quan nào cấp phép từng công đoạn, bên nào chịu trách nhiệm dài hạn và cách đo lường, báo cáo, thẩm định lượng carbon được lưu giữ. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên đã đề nghị hoàn thiện hành lang pháp lý, đánh giá công nghệ và huy động nguồn lực để hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Những quy định này cần đồng bộ giữa thu giữ, vận chuyển và lưu trữ, thay vì để mỗi khâu hoạt động theo một bộ quy tắc rời rạc.
Thí điểm có trọng tâm để biến tiềm năng thành dự án
Lộ trình hợp lý là thẩm định địa chất trước, chọn nguồn phát thải phù hợp sau đó, rồi mới quyết định đầu tư vào hạ tầng chung. Trong giai đoạn 2027-2030, kiến nghị được nêu là đánh giá dung lượng chi tiết từng mỏ, từng bể và tiến tới các mô hình lưu trữ tập trung. Giai đoạn đầu cũng nên hoàn thành bản đồ lưu trữ quốc gia, triển khai ít nhất một dự án trình diễn toàn chuỗi và thiết kế một cụm CCS phục vụ nhiều nguồn phát thải. Cách làm này có trọng tâm hơn triển khai đại trà: nó giúp kiểm tra công nghệ, an toàn, cấp phép và sự phối hợp giữa các bên trong điều kiện thực tế. Song song, cần tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế phân bổ chi phí và rủi ro, trách nhiệm rõ ràng cùng mô hình doanh thu đủ tin cậy để khơi thông vốn tư nhân và hợp tác quốc tế. Kết luận: tiềm năng địa chất là lợi thế khởi đầu; chỉ lộ trình có thể kiểm chứng và khung pháp lý đồng bộ mới biến lợi thế ấy thành ngành CCS hiệu quả.
