Vốn dài hạn không thể chỉ trông vào ngân hàng
Thị trường vốn dài hạn là hệ thống các kênh như cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp và quỹ đầu tư, giúp doanh nghiệp huy động nguồn tiền phù hợp với những dự án cần nhiều năm để triển khai và sinh lời. Đây không phải lựa chọn thay thế ngân hàng, mà là phần còn thiếu trong cấu trúc tài chính của một nền kinh tế đang muốn tăng trưởng nhanh.
Nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển ngày càng lớn, trong khi khả năng mở rộng tín dụng ngân hàng có giới hạn. Với Đông Nam Bộ, bài toán thể hiện rõ ở hạ tầng giao thông liên vùng, công nghiệp phụ trợ và công nghệ cao: các lĩnh vực này cần dòng vốn quy mô lớn, ổn định và có thời hạn phù hợp. Vì vậy, phát triển thêm kênh huy động không còn là việc riêng của thị trường chứng khoán; đó là điều kiện để các dự án thiết yếu không phải chen chúc trong một cửa vốn duy nhất.
Phân vai vốn theo vòng đời dự án
Cách tiếp cận hợp lý không phải là đặt ngân hàng và thị trường vốn đối lập, mà là phân vai. Theo PGS.TS Phùng Tiến Đông, tín dụng ngân hàng có thể giữ vai trò chủ đạo khi dự án mới khởi động; khi dự án hoàn thành và đi vào hoạt động, doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu để giảm dần lệ thuộc vào khoản vay ngân hàng. Mô hình này giúp thời hạn nguồn vốn gần hơn với thời gian sử dụng vốn, thay vì kéo nguồn ngắn hạn gánh nhu cầu đầu tư dài hạn.
Sức ép càng đáng lưu ý khi tăng trưởng tín dụng được ghi nhận khoảng 10–11% so với đầu năm và khoảng 16% so với cùng kỳ, trong khi huy động vốn tăng khoảng 9,8%. Những con số ấy không tự động chứng minh hệ thống gặp căng thẳng thanh khoản, nhưng cho thấy không nên mặc định ngân hàng có thể đáp ứng mọi nhu cầu vốn mãi mãi. Một thị trường trái phiếu hoạt động hiệu quả sẽ chia sẻ nhiệm vụ, thay vì buộc tín dụng ngân hàng cáng đáng cả vốn lưu động lẫn dự án nhiều năm.
Lợi ích cuối cùng cũng chạm tới người vay thông thường: khi doanh nghiệp có thêm nguồn vốn phù hợp, áp lực vay ngân hàng được san sẻ, còn chi phí vốn đầu vào thấp hơn có thể tạo điều kiện giảm lãi suất cho vay.
Khơi thông vốn phải đi cùng phân bổ đúng
Mở thêm kênh huy động là cần thiết, nhưng nhiều tiền hơn không đồng nghĩa nền kinh tế sử dụng vốn tốt hơn. TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh phải đồng thời phát triển cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư và các kênh dẫn vốn khác; tháo gỡ dự án tồn đọng, khơi thông nguồn lực từ tài sản và tiền gửi tiết kiệm trong dân cư, đồng thời xử lý vướng mắc về hoàn thuế. Nếu vốn vẫn mắc kẹt hoặc chảy vào nơi ít tạo ra giá trị, quy mô huy động tăng cũng khó chuyển thành năng suất và tăng trưởng.
Thị trường chỉ bền vững khi có doanh nghiệp phát hành minh bạch, sản phẩm đầu tư đủ chất lượng và nhà đầu tư dài hạn. Vì thế, các quỹ đầu tư, đặc biệt là quỹ hạ tầng, cần được phát triển cùng khung pháp lý, mô hình tổ chức và cơ chế vận hành phù hợp; chính sách thuế, phí cũng cần đủ sức khuyến khích họ tham gia. Đây là hướng đi thiết thực để đưa vốn đến những công trình dài hạn thay vì chỉ chạy theo nhu cầu vay trước mắt.
Cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia, giữ ổn định kinh tế vĩ mô và thực thi các đề án phát triển thị trường tài chính là những việc cần tiếp tục song hành. Mục tiêu không nên chỉ là huy động được nhiều hơn, mà còn là làm cho dòng vốn minh bạch, đúng nơi và có khả năng quay vòng.
Đa dạng hóa để tăng sức bền
Một nền kinh tế phụ thuộc quá nhiều vào tín dụng ngân hàng sẽ đặt áp lực lớn lên khả năng cho vay, đồng thời dễ lệch pha khi dùng nguồn vốn ngắn hạn cho đầu tư dài hạn. Thị trường vốn dài hạn không xóa vai trò của ngân hàng; nó giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn, ngân hàng tập trung hơn vào khoản vay phù hợp, còn các dự án dài hơi có thể tìm nhà đầu tư cùng chia sẻ rủi ro.
Kết luận, đa dạng hóa huy động vốn là yêu cầu của tăng trưởng chứ không phải khẩu hiệu cải cách. Muốn khơi thông nguồn lực kinh tế, Việt Nam cần phát triển đồng bộ thị trường cổ phiếu, trái phiếu và quỹ đầu tư, đồng thời nâng chuẩn minh bạch và hiệu quả phân bổ. Nếu thiếu những điều kiện ấy, vốn có thể vẫn dồn về ngân hàng; nếu làm được, nền kinh tế sẽ có nền tảng tài chính cân bằng hơn để theo đuổi các dự án lớn mà không đẩy một kênh duy nhất đến giới hạn.
