Ứng phó phải bắt đầu trước khi đường bị chia cắt
Ứng phó mưa lũ là việc chính quyền và lực lượng chức năng theo dõi nguy cơ, cảnh báo dân cư, sơ tán người khỏi nơi không an toàn và tổ chức cứu hộ trước khi nước lũ hoặc sạt lở cắt đứt đường tiếp cận. Cách làm này cần được kích hoạt sớm, không đợi thiên tai biến thành tình huống cứu người trong gang tấc. Ngày 7/11, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk đề nghị các sở, ngành, lực lượng vũ trang và chính quyền xã, phường chủ động ứng phó mưa lớn, lũ, ngập, lũ quét, sạt lở cùng các hiện tượng thời tiết nguy hiểm khác. Đợt mưa dự báo từ đêm 8 đến đêm 11/11 có thể đạt 150–300 mm, có nơi trên 400 mm; mưa cường độ trên 100 mm trong ba giờ có thể gây ngập, lũ quét và sạt lở. Vì vậy, cảnh báo sạt lở và lũ không thể chỉ dừng ở thông báo. Chính quyền cần bố trí người canh gác tại ngầm tràn, đường ngập sâu, ngăn người và xe qua lại khi dòng nước chưa an toàn.
Đắk Lắk yêu cầu sơ tán trước khi lối thoát bị cắt
Ở Đắk Lắk, chỉ đạo đặt an toàn tính mạng lên trước và yêu cầu sơ tán vùng nguy hiểm ngay khi có nguy cơ, thay vì chờ nước dâng hoặc giao thông bị chia cắt. Các xã, phường phải rà soát hộ cần di dời, chuẩn bị nơi sơ tán, đường đi và lực lượng hỗ trợ; người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai và người khuyết tật cần được ưu tiên. Việc chuẩn bị cụ thể ấy quan trọng không kém cảnh báo thời tiết: một nơi trú an toàn sẽ ít tác dụng nếu người dân không thể đến đó khi đường đã ngập. Tỉnh yêu cầu theo dõi mực nước sông, suối và hồ chứa, nhất là phía Đông tỉnh cùng vùng hạ du các sông Ba, Kỳ Lộ và Bàn Thạch. Chính quyền cũng phải kiểm tra hồ đập, thông báo kịp thời việc điều tiết nước và duy trì chốt tại các đoạn nguy hiểm. Người dân được hướng dẫn gia cố nhà cửa, tiêu nước chống úng và thu hoạch nông, thủy sản đến kỳ; các biện pháp này cần đi cùng kế hoạch sơ tán, không thay thế nó.
Cuộc giải cứu ở Quảng Trị cho thấy rủi ro đến rất nhanh
Một nhóm 10 người đi làm rừng ở Quảng Trị đã mắc kẹt khi mưa kéo dài làm suối dâng cao, chảy xiết. Ngày 9/11, họ không thể vượt dòng nước để về nhà, phải trú tại một khu rẫy và chờ lực lượng chức năng. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng cứu hộ mùa lũ thường bắt đầu từ một quyết định tưởng như bình thường: tiếp tục đi qua suối hoặc đường ngập. Sau khi nhận tin, công an xã phối hợp người dân địa phương dùng thuyền tiếp cận nhóm mắc kẹt. Đến 10 giờ 30 ngày 10/11, cả 10 người cùng 8 xe máy được đưa khỏi khu vực nguy hiểm; sức khỏe của họ ổn định. Kết quả an toàn đáng mừng, nhưng không nên xem cứu hộ thành công là phương án thay cho phòng ngừa. Khi nước lên nhanh và chảy xiết, lực lượng cứu nạn cũng phải đối mặt với nguy hiểm, còn người mắc kẹt có thể thiếu lương thực, nước uống. Chốt chặn và hướng dẫn giao thông tại điểm vượt suối vì thế có thể ngăn sự cố trước khi phải triển khai thuyền cứu hộ.
Lạng Sơn: nguy cơ còn đó sau khi đá đã rơi
Tại xã Chi Lăng, Lạng Sơn, chính quyền công bố tình huống khẩn cấp thiên tai tại điểm sạt lở đá trên sườn núi cạnh Quốc lộ 279. Mưa do áp thấp nhiệt đới và hoàn lưu bão số 4 trong hai ngày 23–24/8 làm đá trên vách núi mất liên kết, rơi xuống khu vực có đường và nhà dân; sự cố trước đó làm hư hỏng cục bộ mặt đường, gây thiệt hại cho bốn hộ và làm hỏng hai ô tô. Qua rà soát, 14 hộ thuộc vùng nguy hiểm, gồm 10 hộ ở thôn Hợp Tiến và 4 hộ ở thôn Hòa Bình 2. Nguy cơ đá tiếp tục rơi không chỉ đe dọa nhà ở mà còn cả người đi đường, nên biển cảnh báo và phương án di dời phải đi cùng việc theo dõi diễn biến. Tỉnh yêu cầu chuẩn bị nơi ở tạm cho hộ phải di dời và xử lý ba vị trí mái dốc phía trên đường, gồm phá bỏ đá có nguy cơ sạt, thu dọn đất đá và gia cố mái dốc. Bài học chung từ ba địa phương rất rõ: sơ tán sớm, chặn đường nguy hiểm và duy trì lực lượng sẵn sàng mới giảm được nguy cơ; cứu hộ là tuyến ứng phó cần thiết, nhưng không thể thay thế phòng ngừa.
