Kế hoạch sơ tán quy mô lớn, nhưng phải đi cùng phản ứng tại chỗ
Ứng phó thiên tai là việc chuẩn bị lực lượng, phương tiện, nơi sơ tán và cách chỉ huy để bảo vệ người dân trước các rủi ro như bão, lũ, sạt lở, hạn hán và xâm nhập mặn. Ngày 28/10, UBND tỉnh Lâm Đồng phê duyệt phương án ứng phó các cấp độ rủi ro thiên tai giai đoạn 2026-2030, dự kiến huy động hơn 20.000 người và bố trí 1.227 điểm sơ tán tập trung. Quy mô này đáng kể, nhưng hiệu quả sẽ được quyết định bởi việc người dân có được cảnh báo và di chuyển trước khi đường sá bị chia cắt hay không. Tỉnh dự kiến di dời 38.394 người nếu bão đổ bộ và 33.053 người khi xảy ra lũ, ngập lụt; danh sách hộ và nhân khẩu cần sơ tán sẽ được cấp xã cập nhật hằng năm, cũng như trước mỗi đợt thiên tai.
Kế hoạch bao quát bão, lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt, hạn hán và xâm nhập mặn. Đây là lựa chọn cần thiết tại một tỉnh có địa hình trải từ cao nguyên đến ven biển, sông suối ngắn và dốc, cùng 540 hồ thủy lợi và 65 hồ thủy điện. Rủi ro có thể nối tiếp nhau: bão kéo theo mưa lớn, xả lũ và sạt lở; hạn hán làm thiếu nước, tăng nguy cơ xâm nhập mặn và cháy rừng. Năm 2025, thiên tai khiến 17 người chết, 21 người bị thương và 20.121 căn nhà bị ngập hoặc hư hỏng. Những thiệt hại ấy cho thấy kế hoạch chỉ có ý nghĩa khi “bốn tại chỗ” được chuyển thành phân công rõ ràng, thông tin đến được từng khu dân cư và lực lượng có thể hành động ngay.
Sơ tán trước khi đường bị chia cắt
Lực lượng dự kiến gồm 5.138 người thuộc lực lượng xung kích phòng chống thiên tai, 6.572 dân quân tự vệ, 4.982 người thuộc lực lượng quân sự địa phương, 2.687 cán bộ, chiến sĩ công an, 127 bộ đội biên phòng và 1.083 nhân lực y tế, bên cạnh các lực lượng hỗ trợ khác. Con số hơn 20.000 người tạo nền tảng huy động, nhưng điều người dân cần nhất là chỉ huy thống nhất và quyết định kịp thời. Theo phương án, cấp độ 1 do Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp chỉ huy; từ cấp độ 2 trở lên, Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh chỉ huy. Dù ở cấp độ nào, cấp xã vẫn phải chủ động bảo vệ và sơ tán người dân trong lúc chờ hỗ trợ. Đây là điểm hợp lý: không để thủ tục chờ cấp trên làm chậm việc cứu người.
Ở miền núi, mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 10 làm tăng nguy cơ lũ quét Lâm Đồng, sạt lở và sụt lún. Chính quyền được yêu cầu theo dõi mưa, kiểm tra thực địa và chú ý dấu hiệu như nước suối đục, tiếng động lạ, đất nứt hoặc cây nghiêng. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, phải sơ tán ngay, không chờ bản tin cảnh báo, và hoàn tất việc di chuyển trước khi tuyến tiếp cận bị chia cắt. Điểm sơ tán cũng không được đặt ở nơi có nguy cơ sạt lở hoặc ngập lụt. Quy tắc này cần được truyền đạt thành hướng dẫn dễ hiểu tới từng thôn, xóm: nhận ra dấu hiệu, biết đường đi và biết nơi đến. Cảnh báo có ích nhất khi người dân có thể hành động ngay.
Đường đèo cần kịch bản riêng, hồ đập cần giám sát liên tục
Sạt lở đường đèo là một trong những rủi ro cần được xử lý theo từng khu vực, thay vì chờ một phương án chung áp dụng cho mọi địa bàn. Các điểm trọng yếu gồm taluy đèo Prenn, Mimosa, Bảo Lộc, quốc lộ 27C, 28B và những khu vực ven suối dốc. Kế hoạch phân vùng tác nghiệp thành cao nguyên, miền núi; ven biển, bán khô hạn; và đặc khu Phú Quý, vùng biển. Với các tuyến đèo, theo dõi lượng mưa, kiểm tra hiện trường và cảnh báo giao thông phải gắn liền với sơ tán dân khỏi vùng nguy hiểm. Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, nguyên tắc sơ tán ngay không chờ bản tin đặc biệt quan trọng, bởi một tuyến đường bị chia cắt có thể khiến lực lượng cứu hộ không tiếp cận được.
Phương án cũng đặt an toàn hồ đập vào nhóm ưu tiên, trong bối cảnh mưa lớn có thể dẫn đến xả nước, lũ hạ du và ngập lụt. Chính quyền cần theo dõi mực nước, cảnh báo khu vực hạ du khi hồ xả và chốt chặn ngầm tràn, tuyến đường nguy hiểm. Tại vùng ven biển, kế hoạch yêu cầu kiểm đếm tàu thuyền, thông báo vùng nguy hiểm, tổ chức neo đậu và sơ tán người ở cửa sông, nhà tạm, nhà yếu khi bão có thể ảnh hưởng trực tiếp. Với hạn hán, ưu tiên nước sinh hoạt; khi thiếu nước nghiêm trọng, địa phương có thể huy động xe bồn, bồn chứa và máy bơm dã chiến. Đây là cách tiếp cận đúng hướng, nhưng chất lượng thực thi sẽ phụ thuộc vào việc phối hợp giữa lực lượng, phương tiện và thông tin cảnh báo.
Từ phương án tỉnh đến năng lực ở từng xã
Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 không thể dừng ở các con số huy động. UBND tỉnh yêu cầu sở, ngành và chính quyền cấp xã căn cứ phương án chung để hoàn thiện kế hoạch phù hợp với chức năng và đặc điểm địa bàn. Tỉnh cũng sẽ tổ chức tập huấn, diễn tập tại các địa bàn được lựa chọn để nâng cao năng lực chỉ huy, phối hợp và xử lý tình huống thực tế. Đây là bước cần thiết để kiểm tra xem danh sách sơ tán có cập nhật, điểm tập trung có an toàn và lực lượng tại chỗ có nắm rõ nhiệm vụ hay không. Đặc khu Phú Quý còn phải chủ động dự trữ lương thực, nước uống, nhiên liệu, thuốc và điện dự phòng đủ dùng từ 30 đến 45 ngày.
Lâm Đồng đã có một khung ứng phó bao quát nhiều dạng thiên tai, kèm quy mô nhân lực và điểm sơ tán cụ thể. Nhưng con số lớn không tự bảo đảm an toàn: điều quan trọng là phát hiện nguy cơ sớm, sơ tán đúng lúc, giữ an toàn hồ đập và duy trì chỉ huy thống nhất khi nhiều địa bàn cùng bị ảnh hưởng. Người dân cũng cần biết dấu hiệu nguy hiểm và lối di chuyển trước khi bão, lũ hoặc sạt lở xuất hiện. Kế hoạch sẽ chỉ phát huy giá trị khi mỗi xã biến nó thành việc làm cụ thể, được tập huấn và kiểm tra thường xuyên.
