Bước tiến về pháp lý, chưa phải quyết định công nhận
Khu kinh tế đặc biệt là mô hình tổ chức phát triển một địa bàn với cơ chế quản lý và điều hành được thiết kế phù hợp đặc thù, nhằm kết nối quản lý địa phương với mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Ngày 30/10, HĐND tỉnh An Giang thông qua đề án đề nghị công nhận đặc khu Phú Quốc là khu kinh tế đặc biệt. Đây là bước tiến quan trọng, nhưng không đồng nghĩa Phú Quốc đã được công nhận: UBND tỉnh còn phải hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định rồi trình Chính phủ xem xét, quyết định. Đề xuất bao gồm toàn bộ địa giới đặc khu Phú Quốc, không gồm đặc khu Thổ Châu; khu vực có diện tích hơn 575 km² và dân số trên 179.000 người. Vì vậy, ý nghĩa của quyết định hiện nay nằm ở việc mở đường cho quy trình pháp lý và xác lập hướng đi, chứ chưa phải trao ngay một cơ chế đặc biệt.
Tiến trình đã được thúc đẩy từ trước đó: sáng 26/10, Ban Thường vụ Tỉnh ủy An Giang xem xét hai dự thảo, gồm đề án đề nghị công nhận và đề án tổ chức bộ máy. Ban Thường vụ thống nhất thông qua các dự thảo, yêu cầu rà soát, bổ sung và hoàn thiện trước khi tiếp tục các bước tiếp theo.
Mục tiêu đầu tư lớn cần đi cùng chất lượng phát triển
Con số tạo sức nặng cho kế hoạch là mục tiêu thu hút khoảng 195.000 tỷ đồng vốn đầu tư toàn xã hội trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời đón 15 triệu lượt khách vào năm 2030. Đây là tham vọng đáng kể, nhưng vốn và lượng khách không nên trở thành thước đo duy nhất cho thành công. Đầu tư Phú Quốc chỉ bền vững nếu nguồn lực tạo được việc làm, dịch vụ có giá trị cao và hạ tầng theo kịp sức ép tăng trưởng. Đề án ưu tiên du lịch nghỉ dưỡng, hội nghị và triển lãm, văn hóa, giải trí, y tế, giáo dục chất lượng cao, thương mại, logistics, dịch vụ số, bảo tồn hệ sinh thái biển và nuôi biển công nghệ cao. Phạm vi này rộng hơn du lịch thuần túy; thách thức là thu hút dự án bổ trợ nhau thay vì để các lĩnh vực phát triển rời rạc.
Thời điểm đề xuất cũng gắn với lợi thế địa lý, tài nguyên biển đảo, hệ sinh thái, kết nối hàng không quốc tế và tiềm năng du lịch của Phú Quốc. Đảo đang triển khai các dự án giao thông, du lịch và dịch vụ để chuẩn bị cho Hội nghị cấp cao APEC 2027. Đà tăng khách hiện tại cho thấy sức hút thị trường: riêng tháng 10, Phú Quốc ước đón hơn 673.000 lượt khách, tăng 30,3% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, đà tăng này càng làm rõ yêu cầu quản lý sức chứa và bảo vệ tài nguyên.
Phân quyền chỉ có ý nghĩa khi trách nhiệm được kiểm soát
Hai đề án đang được hoàn thiện nhằm xây dựng mô hình quản lý phù hợp với đặc thù Phú Quốc. Hướng đề xuất là tích hợp quản lý địa bàn với phát triển kinh tế, đồng thời chuyển thêm thẩm quyền từ cấp tỉnh và các sở, ngành xuống UBND đặc khu, Chủ tịch UBND đặc khu cùng cơ quan trực thuộc, trong phạm vi pháp luật cho phép. Đề án tổ chức bộ máy cũng nhấn mạnh phân cấp, phân quyền để cải thiện hiệu quả điều hành và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đây là hướng đi hợp lý cho một địa bàn đảo có tốc độ phát triển nhanh, nhưng trao quyền mà thiếu cơ chế kiểm soát có thể làm mờ trách nhiệm hoặc tạo chồng chéo. Chính tỉnh đã yêu cầu bảo đảm nguồn lực, dữ liệu, trách nhiệm giải trình và giám sát; giai đoạn đầu phải theo đúng pháp luật hiện hành, còn vấn đề vượt thẩm quyền cần báo cáo cấp có thẩm quyền.
Mô hình quản lý mới cũng không thể chỉ được đánh giá qua tốc độ cấp phép hay thu hút dự án. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 98% dân số được sử dụng nước sạch, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom và xử lý đạt quy chuẩn, tối thiểu 80% nước thải sinh hoạt được xử lý theo quy định. Những cam kết này gắn trực tiếp với chất lượng sống của cư dân và sức chịu tải của đảo. Phát triển còn phải tính đến hạ tầng xã hội, nhà ở cho người lao động, tái định cư và hỗ trợ sinh kế; đồng thời bảo đảm tiếp cận dịch vụ thiết yếu, an ninh và chủ quyền biển đảo.
Thước đo sẽ là lợi ích người dân, không chỉ quy mô dự án
Sau khi HĐND tỉnh thông qua đề án công nhận, UBND tỉnh An Giang sẽ hoàn thiện hồ sơ, gửi Bộ Tài chính thẩm định trước khi trình Chính phủ xem xét quyết định. Trước đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu hoàn tất hồ sơ, tờ trình và nội dung cần thiết để báo cáo Thường trực Tỉnh ủy và Ban Thường vụ trước ngày 30/10/2026. Các bước tiếp theo sẽ cho thấy liệu tham vọng về đặc khu Phú Quốc có được chuyển thành cơ chế rõ ràng, thống nhất và khả thi hay không. Nếu phân quyền đi cùng trách nhiệm giải trình, năng lực cung cấp dịch vụ công và bảo vệ môi trường, đề xuất có thể tạo nền tảng phát triển tốt hơn. Nếu ưu tiên tăng trưởng mà xem nhẹ các điều kiện ấy, danh xưng mới sẽ khó tạo khác biệt thực chất. Thành công vì thế cần được đo bằng cả sức hút đầu tư lẫn chất lượng sống trên đảo.
