Ứng dụng AI cần bắt đầu từ nhu cầu thật
AI trong giáo dục đại học là việc sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ giảng dạy, nghiên cứu và quản lý, đồng thời giữ vai trò quyết định ở con người. Đây không chỉ là câu chuyện đưa thêm công cụ vào lớp học: điều quan trọng là công nghệ có giải quyết đúng nhu cầu chuyên môn hay không. Ngày 27/10, tại Trường Đại học Lạc Hồng ở Đồng Nai, Câu lạc bộ các trường đại học, cao đẳng khu vực Đông Nam Bộ tổ chức hội thảo về ứng dụng AI trong giảng dạy và quản lý, nhằm tạo cơ hội chia sẻ kinh nghiệm và tăng hợp tác chuyển đổi số. Các đại biểu bàn về đổi mới phương pháp dạy, khai thác thông tin, quản lý dữ liệu và nâng hiệu quả điều hành. Thông điệp đáng chú ý là trường cần chọn giải pháp phù hợp điều kiện thực tế, thay vì triển khai công nghệ riêng lẻ, thiếu kết nối.
Đó là hướng đi hợp lý cho AI ở đại học: bắt đầu từ bài toán cụ thể, rồi mới chọn công cụ. Hội thảo cũng nhấn mạnh việc gắn ứng dụng với nền tảng dữ liệu và khả năng tích hợp vào hoạt động chuyên môn. Trường Đại học Lạc Hồng đã xây dựng hệ thống dữ liệu nội bộ trong nhiều năm, đồng thời phát triển ứng dụng AI phục vụ quản lý và đào tạo. Trường còn chuyển giao giải pháp về chuẩn đầu ra cho tám trường đại học trên cả nước. Những kinh nghiệm như vậy có giá trị hơn một cuộc chạy đua mua sắm công nghệ: chúng cho thấy hợp tác và chia sẻ có thể giúp các cơ sở giáo dục tránh lặp lại sai lầm, đồng thời điều chỉnh ứng dụng theo nguồn lực và mục tiêu của mình.
Đưa AI vào trường phải đi cùng trách nhiệm học thuật
AI mở ra cơ hội cải thiện chất lượng giáo dục, nhưng cũng làm tăng nguy cơ lệ thuộc công nghệ, đạo văn và suy giảm liêm chính học thuật. Trước sức lan tỏa nhanh của công nghệ vào giảng dạy, nghiên cứu và đổi mới, trang bị năng lực sử dụng AI cho cơ sở giáo dục đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Vì thế, đổi mới không thể chỉ được đo bằng số công cụ được đưa vào lớp. Nếu sinh viên giao phó việc suy nghĩ cho máy, năng suất trước mắt có thể tăng nhưng năng lực cần có sau khi tốt nghiệp lại bị bào mòn. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đã triển khai hướng dẫn giảng viên và người học sử dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm, phù hợp chuẩn mực đạo đức. Cách tiếp cận này đặt việc học cách dùng công cụ ngang hàng với việc giữ quyền sở hữu trí tuệ và trách nhiệm với sản phẩm học thuật.
Trường là cơ sở giáo dục đại học đầu tiên tại Việt Nam xây dựng, công bố chính thức và đưa vào vận hành Khung năng lực trí tuệ nhân tạo. Khung năng lực dành cho sinh viên kết hợp khả năng thích ứng lâu dài—như tự chủ, giải quyết vấn đề sáng tạo, giao tiếp và hợp tác—với kỹ năng cụ thể về AI, gồm đánh giá công cụ, đạo đức và trách nhiệm. Nhà trường cho biết 100% cán bộ đã được tập huấn chuyên sâu để sử dụng AI có hiệu quả và trách nhiệm trong giảng dạy, nghiên cứu. Hầu hết nhóm sinh viên cũng đã được giảng viên hướng dẫn và nhắc nhở về cách dùng công cụ trung thực, phù hợp nhu cầu học tập và nghiên cứu. Đây là phần không thể thiếu của đổi mới: sinh viên dùng AI cần biết vì sao, ở khâu nào và với giới hạn nào, thay vì coi câu trả lời trôi chảy là bằng chứng của hiểu biết.
Minh bạch để đánh giá đúng năng lực người học
Hướng dẫn có ý nghĩa khi được chuyển thành quy tắc rõ ràng cho bài tập, kỳ thi, tiểu luận và luận văn. Nhà trường thường xuyên phổ biến, cập nhật tài liệu, đặc biệt cho sinh viên mới, để người học hiểu yêu cầu sử dụng AI trong từng dạng sản phẩm. Một nguyên tắc đáng giữ là công khai liệu AI có được dùng hay không và đã tham gia đến mức nào; nhờ đó giảng viên có thể đánh giá chính xác hơn quá trình làm bài, tư duy và đóng góp thật của sinh viên. Trường cũng triển khai phần mềm Turnitin cho toàn bộ cán bộ, đồng thời yêu cầu toàn bộ sinh viên lưu ý kiểm tra đạo văn trong sản phẩm học thuật. Công cụ dò trùng lặp có thể hỗ trợ giám sát, nhưng không thay thế được tiêu chí đánh giá rõ ràng hay cuộc trao đổi giữa giảng viên và người học về cách tạo ra bài làm.
Ranh giới cần giữ không phải là cấm AI, mà là không để công cụ thay thế tư duy và trách nhiệm cá nhân. AI có thể hỗ trợ tìm thông tin, xử lý dữ liệu và phát triển ý tưởng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn tư duy phản biện, năng lực phân tích hay trách nhiệm của người học. Nhà trường cho biết sẽ tiếp tục quan tâm đến phương thức và mức độ sử dụng AI trong đào tạo, nghiên cứu, song song với kiểm soát đạo văn. Điều này đặt ra yêu cầu cho các trường khi đổi mới hoạt động chuyên môn: cần kết hợp hạ tầng dữ liệu, hướng dẫn cập nhật và quy định công khai, thay vì chỉ phổ biến mẹo dùng công cụ. Khi sinh viên hiểu rõ phần đóng góp của mình và trường đánh giá được quá trình học, AI mới là trợ lực cho giáo dục chứ không phải lối tắt thay thế việc học.
