Đào tạo nghề phải bắt đầu từ nhu cầu tuyển dụng
Đào tạo nghề là quá trình trang bị cho người học kiến thức chuyên môn, kỹ năng thực hành và năng lực thích ứng để đáp ứng công việc thực tế trong một thị trường lao động luôn thay đổi. Đây là lý do các cơ sở GDNN ở Cà Mau đang đổi mới tư duy, xây dựng chiến lược đào tạo linh hoạt để bắt kịp xu hướng chuyển dịch việc làm.
Tỉnh hiện có 2 cơ sở giáo dục đại học và 13 cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trong đó có 2 cơ sở công lập. Quy mô ấy khiến việc chọn đúng ngành, cập nhật đúng kỹ năng càng quan trọng: chương trình đào tạo chậm đổi mới công nghệ và thiếu giảng viên trình độ cao có thể làm người học ra trường với năng lực không khớp yêu cầu tuyển dụng. Vì vậy, thước đo của đào tạo nghề không nên chỉ là số lớp hay số ngành mở mới, mà phải là khả năng giúp học viên làm được việc doanh nghiệp đang cần.
Từ dạy những gì trường có đến dạy những gì thị trường cần
Thay đổi đáng chú ý tại Trường Cao đẳng Cà Mau là chuyển từ tư duy “cung cấp những gì trường có” sang “đào tạo những gì thị trường cần”. Đây không chỉ là điều chỉnh khẩu hiệu: doanh nghiệp được mời thẩm định giáo trình, trực tiếp đứng lớp và đánh giá kỹ năng học viên. Khi đơn vị tuyển dụng tham gia từ khâu thiết kế đến đánh giá, nhà trường có cơ hội phát hiện sớm khoảng cách giữa bài học và yêu cầu tại nơi làm việc.
Mô hình 30/70 dành 30% thời lượng cho lý thuyết nền tảng và 70% cho thực hành, thí nghiệm, thao tác tại xưởng hoặc thực tập doanh nghiệp. Tại trường cao đẳng, chương trình “Học kỳ doanh nghiệp” đưa thời lượng thực hành ở nhà máy, trang trại lên 40%–50%. Cách làm này đáng ủng hộ vì giúp người học rèn tay nghề và tác phong công nghiệp trước khi tốt nghiệp, thay vì phải chờ doanh nghiệp đào tạo lại.
Chuyển đổi số cần đi cùng thực hành
Đào tạo linh hoạt không thể chỉ là thay đổi tỷ lệ lý thuyết và thực hành. Khi công nghệ làm biến chuyển cách vận hành ngành nghề, chương trình cũng cần cập nhật công cụ và năng lực số. Tại Cà Mau, chuyển đổi số đã được triển khai bước đầu nhưng dữ liệu liên thông và nền tảng dùng chung cho quản lý, giảng dạy, đánh giá vẫn chưa hình thành đồng bộ. Nếu không xử lý điểm nghẽn này, nhà trường khó theo dõi nhu cầu tuyển dụng và điều chỉnh nội dung học kịp thời.
Các hướng được đề xuất gồm xây dựng học liệu số, kết nối với những trung tâm đào tạo lớn, ứng dụng mô phỏng VR/AR cho ngành trọng điểm và dùng AI hỗ trợ đánh giá năng lực, phân tích dữ liệu giáo dục. Công nghệ chỉ có giá trị khi giải quyết được nhu cầu học và làm: người học cần biết sử dụng công cụ trong môi trường nghề nghiệp, đồng thời có khả năng chủ động và thích ứng. Vì thế, chuyển đổi số nên bổ trợ cho xưởng thực hành và kỳ thực tập, không thay thế trải nghiệm trực tiếp.
Muốn kết quả bền vững, cần cả doanh nghiệp và chính quyền
Gắn đào tạo với tuyển dụng thực tế có thể tạo ra kết quả cụ thể: mạng lưới hợp tác doanh nghiệp và các ngày hội việc làm đã giúp trên 90% sinh viên của Phân hiệu Trường Đại học Bình Dương tại Cà Mau có việc làm ngay sau khi ra trường. Con số này cho thấy kết nối với nhà tuyển dụng không nên là hoạt động bên lề; đó phải là một phần thường xuyên của chương trình và định hướng nghề nghiệp.
Tuy nhiên, nỗ lực của nhà trường chưa đủ để tạo bước ngoặt. Ý kiến được nêu trong nguồn đề xuất tỉnh sớm có chính sách hỗ trợ học phí, học bổng cho người học các ngành địa phương thiếu nhân lực và đặt hàng đào tạo cho lĩnh vực kinh tế trọng điểm. Các đề xuất khác gồm cơ chế thu hút giảng viên trình độ cao, ưu đãi để doanh nghiệp tham gia đào tạo, cùng đầu tư xưởng chế biến thủy sản mô phỏng và phòng thí nghiệm nuôi tôm công nghệ cao.
Kết luận, hướng đi đúng của cơ sở GDNN ở Cà Mau là điều chỉnh chương trình theo tín hiệu tuyển dụng, tăng thực hành và dùng công nghệ để cập nhật kỹ năng. Đào tạo nghề chỉ thực sự hiệu quả khi người học bước ra khỏi trường với năng lực phù hợp công việc, còn doanh nghiệp và chính quyền cùng góp phần duy trì mối liên kết ấy.
