Giám sát để nhìn rõ kết quả và khoảng trống
Giám sát giáo dục là hoạt động xem xét việc triển khai chủ trương, chính sách, nguồn lực và điều kiện dạy học để nhận diện kết quả lẫn những vướng mắc cần xử lý. Trong đợt làm việc tại Gia Lai, trọng tâm là việc thực hiện các chủ trương, chính sách về phát triển giáo dục phổ thông trong giai đoạn 2023–2026.
Ngày 4-11, Đoàn giám sát số 401 làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh Gia Lai; đoàn do ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, làm trưởng đoàn. Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy UBND tỉnh Võ Thị Thu Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Hải Giang cùng đại diện các sở, ban, ngành tham dự. Phạm vi rà soát không dừng ở báo cáo thành tích: đoàn tập trung xem tỉnh đã cụ thể hóa chính sách giáo dục ra sao và các điều kiện học tập thực tế có đáp ứng mục tiêu đề ra hay chưa.
Theo báo cáo, tỉnh xác định phát triển giáo dục phổ thông, nâng chất lượng cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh là nhiệm vụ chính trị trọng tâm. Cách tiếp cận này đúng hướng, bởi chính sách chỉ có ý nghĩa khi chuyển thành lớp học đủ điều kiện và cơ hội đến được với học sinh ở mọi địa bàn.
Nguồn lực tăng, nhưng chất lượng phải được kiểm chứng
Gia Lai đã cụ thể hóa chủ trương của Trung ương bằng chương trình, đề án và kế hoạch, đồng thời phân định trách nhiệm giữa các đơn vị. Mạng lưới trường mầm non và phổ thông được sắp xếp từ 1.267 xuống 701 trường; số cán bộ quản lý giảm từ 2.889 còn 2.157. Tổng chi cho giáo dục và đào tạo tăng từ 1.249 tỷ đồng năm 2023 lên 2.697 tỷ đồng năm 2026, còn quy hoạch tỉnh dành 2.618 ha đất cho giáo dục.
Những con số cho thấy quy mô tổ chức và nguồn lực đã thay đổi đáng kể, nhưng không tự chứng minh chất lượng dạy học tăng tương ứng. Việc tinh gọn trường lớp cần được đánh giá cùng khả năng tiếp cận của học sinh; chi tiêu và quỹ đất cũng cần đi đôi với phòng học an toàn, thiết bị sử dụng được và đội ngũ đủ người. Đây là lý do hoạt động giám sát cần đối chiếu kết quả quản lý với trải nghiệm học tập thực tế, thay vì xem mức tăng ngân sách như thước đo cuối cùng.
Trường vùng biên cho thấy tác động cụ thể
Tỉnh đã phê duyệt đề án bảo đảm cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và đề án giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026–2030. Số trường phổ thông dân tộc nội trú tăng từ 22 lên 36. Đáng chú ý, dự án bảy trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đạt khoảng 93,5% khối lượng xây lắp và đã tuyển 6.814 học sinh. Với học sinh ở địa bàn xa, trường nội trú có thể giúp việc học gắn với nơi ở và giảm trở ngại tiếp cận lớp học; tiến độ xây dựng vì thế mang ý nghĩa trực tiếp, không chỉ là một chỉ số dự án.
Tuy nhiên, tiến độ xây lắp cao chưa khép lại bài toán vận hành. Trường mới cần giáo viên, thiết bị và điều kiện duy trì dạy học ổn định. Trong trao đổi với đoàn, địa phương nêu tỷ lệ kiên cố hóa phòng học và mức đáp ứng thiết bị tối thiểu còn thấp so với yêu cầu, לצד bất cập về chương trình, sách giáo khoa và tình trạng thiếu giáo viên. Những điểm nghẽn ấy cho thấy phát triển giáo dục không thể chỉ đo bằng số công trình đã xây.
Kiến nghị cần đi cùng kế hoạch tháo gỡ
Gia Lai kiến nghị Ban Bí thư, Quốc hội và Chính phủ ưu tiên nguồn lực cho giáo dục, nhất là khu vực biên giới, đồng thời xem xét bổ sung 3.642 chỉ tiêu biên chế. Tỉnh cũng đề xuất đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị và phát triển trường nội trú, bán trú giai đoạn 2026–2030; ưu tiên kiên cố hóa phòng học, xây phòng học bộ môn và bổ sung thiết bị tối thiểu. Đây là những đề xuất gắn trực tiếp với các thiếu hụt được nêu tại buổi làm việc, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào thứ tự ưu tiên và việc phân bổ đến đúng nơi thiếu nhất.
Tỉnh đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, điều chỉnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và sách giáo khoa để khắc phục bất cập, bảo đảm tính khoa học, thống nhất và phù hợp thực tiễn. Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp khó khăn, kiến nghị của tỉnh để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ. Bước tiếp theo vì thế cần là chuyển phản ánh thành quyết định cụ thể, có nguồn lực và mốc thực hiện rõ ràng.
Đợt rà soát cho thấy giáo dục phổ thông Gia Lai đã có những chuyển động về tổ chức, đầu tư và trường nội trú, nhưng khoảng cách giữa mục tiêu với điều kiện lớp học vẫn đáng kể. Thước đo thuyết phục nhất của chính sách giáo dục không phải số đề án được ban hành, mà là việc học sinh có phòng học kiên cố, thiết bị cần thiết và giáo viên đứng lớp hay không.
