Phù Đổng: quy mô gọn, định hướng công nghệ cao
Khu công nghiệp VSIP là các dự án phát triển đất và hạ tầng công nghiệp do liên doanh Việt Nam–Singapore triển khai, hướng đến tiếp nhận hoạt động sản xuất và doanh nghiệp công nghệ. UBND TP Hà Nội vừa chấp thuận chủ trương đầu tư giai đoạn 2 Khu công nghiệp Phù Đổng tại xã Phù Đổng, thuộc huyện Gia Lâm cũ. Dự án gần 100 ha, phát triển theo mô hình công nghệ cao, sinh thái; tổng vốn đầu tư hơn 2.500 tỷ đồng, trong đó vốn góp của nhà đầu tư gần 380 tỷ đồng. Đây là quy mô nhỏ hơn VSIP Nghệ An 3, nhưng định hướng ngành nghề tại Hà Nội cho thấy tham vọng thu hút hoạt động có hàm lượng công nghệ cao. VSIP Phù Đổng dự kiến triển khai từ quý IV/2026 và vận hành từ quý III/2029, với thời hạn hoạt động 70 năm.
Điểm đáng chú ý là quy hoạch không chỉ dành đất cho nhà máy. Nhà đầu tư phải xây dựng nhà lưu trú cho công nhân, người lao động đồng bộ với tiến độ lấp đầy; đồng thời dành tối thiểu 5 ha đất công nghiệp hoặc 3% tổng diện tích đất công nghiệp cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, công nghiệp hỗ trợ, đổi mới sáng tạo. Những yêu cầu này có thể giúp dự án gắn tăng trưởng sản xuất với chỗ ở và cơ hội cho doanh nghiệp quy mô nhỏ, thay vì chỉ chạy theo lấp đầy mặt bằng.
Nghệ An 3: diện tích lớn, bài toán trước mắt là mặt bằng
VSIP Nghệ An 3 có 181,12 ha đất xây dựng trong tổng diện tích quy hoạch 216,04 ha, lớn gần gấp đôi giai đoạn 2 Phù Đổng xét theo diện tích đất xây dựng. Dự án có vốn đăng ký, nhưng điểm cần theo dõi lúc này là khả năng biến quy hoạch thành mặt bằng sẵn sàng thi công. Sáng 3/11, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nghệ An Bùi Thanh An kiểm tra công tác chuẩn bị khởi công. Tại thời điểm đó, địa phương đã hoàn thành giải phóng mặt bằng 92,30 ha, tương đương 50,96% diện tích đất xây dựng; phần còn lại vẫn cần xử lý qua nhiều bước kiểm kê, lập và phê duyệt phương án bồi thường. Vì vậy, quy mô lớn là lợi thế về dư địa phát triển, nhưng tiến độ thực tế sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc bàn giao đất.
So với Phù Đổng, nơi đã có mốc vận hành dự kiến vào quý III/2029, thông tin về Nghệ An 3 hiện tập trung nhiều hơn vào các điều kiện cần hoàn tất trước và trong quá trình thi công. Tỉnh yêu cầu phần giải phóng mặt bằng còn lại hoàn thành trước ngày 31/12/2026; nhà đầu tư được yêu cầu phối hợp nhận mặt bằng và tổ chức thi công phù hợp với tiến độ bàn giao. Đây là khác biệt quan trọng giữa hai dự án: một bên có lịch triển khai và định hướng ngành nghề rõ, bên kia phải vượt qua các nút thắt mặt bằng và hạ tầng để biến quy mô quy hoạch thành tiến độ xây dựng.
Hai hướng mở rộng, cùng phụ thuộc vào tiến độ thực thi
Hai dự án cho thấy VSIP đang mở rộng theo hai cách khác nhau: Phù Đổng bổ sung quỹ đất công nghiệp công nghệ cao, sinh thái tại Hà Nội, còn Nghệ An 3 tạo dư địa phát triển lớn hơn ở miền Trung. Quy mô không tự bảo đảm thành công; khả năng giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hạ tầng và thu hút đúng nhóm doanh nghiệp mới là thước đo thực chất của hoạt động đầu tư khu công nghiệp. Tại Nghệ An, tuyến điện 220 kV dài khoảng 1.550 m đang được triển khai, phấn đấu đóng điện trong quý IV/2027. Công trình điều chuyển nguồn tiếp nhận nước thải sau xử lý cũng được đặt mục tiêu hoàn thành trước quý IV/2027; dự án chỉ được xả nước thải sau xử lý khi công trình hoàn thành và đáp ứng điều kiện giấy phép.
Tác động tới người lao động và doanh nghiệp địa phương sẽ phụ thuộc vào cách các cam kết được thực hiện, không chỉ vào diện tích công bố. Phù Đổng có yêu cầu về nhà lưu trú và quỹ đất cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, công nghiệp hỗ trợ, đổi mới sáng tạo; Nghệ An 3 cần sớm hoàn tất mặt bằng để mở đường cho thi công và cơ hội việc làm. Sau hơn ba thập niên hoạt động tại Việt Nam, VSIP đã phát triển 26 khu công nghiệp, thu hút hàng trăm nghìn lao động cùng nhiều doanh nghiệp sản xuất, công nghệ. Hai dự án mới vì thế là phép thử cho hướng phát triển tiếp theo: tăng diện tích phải đi cùng hạ tầng đúng hạn và lợi ích cụ thể cho cộng đồng.
