Kỳ thi cần được rà soát bằng câu hỏi đúng
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ thi đánh giá kết quả học tập ở bậc phổ thông, đồng thời có thể được sử dụng làm căn cứ phục vụ tuyển sinh và phân luồng học sinh. Vì vậy, việc đánh giá lại kỳ thi phải bắt đầu từ mục tiêu: hệ thống cần kỳ thi này để xác nhận điều gì, và kết quả ấy có tạo thêm giá trị bên cạnh những đánh giá đang có hay không? Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội sáng 31/10, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) đề nghị nghiên cứu, đánh giá lại cách tổ chức kỳ thi hiện nay, trong bối cảnh còn nhiều bất cập về thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp. Đây là đề xuất đáng xem xét, nhưng không nên được hiểu như lời kêu gọi thay đổi hình thức thi ngay lập tức. Một cuộc đánh giá kỳ thi có ích phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết trước khi chọn phương án.
Không thể để một kỳ thi gánh mọi mục tiêu
Điểm cần rà soát không chỉ là đề thi, cách coi thi hay lịch tổ chức. Cần làm rõ kỳ thi có vai trò gì bên cạnh đánh giá quá trình học tập, tuyển sinh đại học và phân luồng học sinh. Nếu mục tiêu chính là công nhận tốt nghiệp, tiêu chí cần phản ánh mức độ hoàn thành chương trình; nếu kết quả còn được dùng trong tuyển sinh, phải xem liệu một kỳ thi có thể đáp ứng công bằng những nhu cầu khác nhau của các trường và thí sinh hay không. Đại biểu Trịnh Xuân An nêu yêu cầu làm rõ mục tiêu, sự cần thiết và hiệu quả của kỳ thi trong mối liên hệ với các hình thức đánh giá và lựa chọn này. Không trả lời rành mạch những câu hỏi ấy, cải cách dễ chỉ thay đổi quy trình mà không giảm được áp lực. Kỳ thi nên bổ trợ cho việc học và tuyển chọn, chứ không khiến mọi nỗ lực giáo dục bị thu hẹp vào một kết quả duy nhất.
Đo tác động trước khi thay cách tổ chức
Một thay đổi chỉ đáng ủng hộ nếu chứng minh được rằng nó tăng tính thực chất và công bằng, đồng thời giảm áp lực, chi phí cho gia đình và xã hội. Điều đó đòi hỏi đánh giá cả tác động đến học sinh, giáo viên và nhà trường, thay vì chỉ cân nhắc thuận tiện trong khâu tổ chức. Đại biểu Trịnh Xuân An lưu ý rằng mỗi thay đổi trong giáo dục đều ảnh hưởng đến hàng triệu học sinh, giáo viên và gia đình. Bởi vậy, cần lắng nghe ý kiến thực chất, công bố quyết định đủ sớm và xây dựng lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Không thể để mỗi mùa thi, học sinh và phụ huynh lại chờ quy định mới trong lo lắng, còn trường học phải bị động điều chỉnh việc dạy và học. Cải cách có trách nhiệm là cải cách giúp học sinh học thực chất, giáo viên yên tâm và gia đình tin tưởng vào nhà trường.
Kết luận: rà soát kỹ, thay đổi có căn cứ
Đề xuất đánh giá lại kỳ thi tốt nghiệp THPT là cơ hội để xác định kỳ thi đang phục vụ mục tiêu nào và có còn là cách phù hợp nhất hay không. Trước khi đổi cách tổ chức, cần công khai câu trả lời về vai trò của kỳ thi so với đánh giá quá trình học tập, tiêu chuẩn tốt nghiệp, tuyển sinh đại học và phân luồng; đồng thời chứng minh phương án mới cải thiện công bằng mà không đẩy thêm bất ổn sang học sinh, phụ huynh và giáo viên. Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết đã rà soát các vấn đề phát sinh trong thực tiễn, đồng thời sẽ triển khai biện pháp nâng cao chất lượng thi cử và kiểm soát gian lận. Bước tiếp theo nên là chuyển kết quả rà soát thành phương án có đánh giá tác động, tham vấn và lộ trình rõ ràng. Không nên giữ kỳ thi chỉ vì quán tính, cũng không nên thay đổi chỉ để tạo cảm giác cải cách: tiêu chuẩn thuyết phục nhất là giáo dục được phục vụ tốt hơn.
