Cần trả lời kỳ thi đang phục vụ mục tiêu nào
Kỳ thi tốt nghiệp THPT là kỳ kiểm tra cuối cấp có liên hệ với việc xác nhận hoàn thành chương trình phổ thông, tuyển sinh đại học và định hướng phân luồng học sinh; vì thế, cách tổ chức phải chứng minh được giá trị của từng mục tiêu ấy. Sáng 31/10, tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội ở Quốc hội, đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị nghiên cứu, đánh giá kỳ thi hiện nay và làm rõ sự cần thiết, hiệu quả của nó trong mối quan hệ với đánh giá quá trình học tập, tuyển sinh và phân luồng. Đây không phải lời kêu gọi bỏ thi, mà là yêu cầu giải thích vì sao kỳ thi cần tồn tại theo hình thức hiện tại. Khi một kỳ thi ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn học tập và tâm lý của học sinh, câu trả lời không thể chỉ là “vẫn làm như cũ”.
Theo ông An, những bất cập trong thi cử, tuyển sinh, dạy thêm, học thêm, sách giáo khoa và sắp xếp trường lớp cho thấy giáo dục cần được rà soát đồng bộ, thay vì xử lý từng vấn đề riêng lẻ. Đề xuất đánh giá lại vì vậy đặt đúng trọng tâm: không chỉ hỏi đề thi có đủ độ khó hay quy trình có trơn tru hay không, mà phải xác định kỳ thi đo lường điều gì và kết quả được sử dụng ra sao. Nếu mục tiêu chồng lấn hoặc chưa rõ, học sinh có thể phải chịu áp lực ôn luyện lớn mà lợi ích đánh giá chưa tương xứng. Một cuộc xem xét nghiêm túc cần bắt đầu bằng việc công khai các mục tiêu, tiêu chí và bằng chứng để xã hội có thể kiểm chứng.
Phương án tốt phải giảm gánh nặng cho gia đình
Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị lựa chọn phương án tổ chức kỳ thi bảo đảm tính thực chất, công bằng, đồng thời giảm áp lực và chi phí cho gia đình, xã hội. Đây là thước đo thiết thực hơn những thay đổi chỉ nằm trên giấy: một phương án có thể gọn về thủ tục nhưng vẫn bất công nếu điều kiện ôn tập, tiếp cận thông tin hay khả năng di chuyển giữa các nhóm học sinh quá khác nhau. Ngược lại, giảm áp lực không đồng nghĩa với hạ thấp yêu cầu học tập; điều quan trọng là kỳ thi phải đo đúng năng lực cần đo, tránh buộc học sinh chạy theo những nội dung không phục vụ mục tiêu rõ ràng. Tính công bằng cũng cần được xem xét từ khâu ra đề, tổ chức, chấm thi đến cách dùng kết quả.
Điểm đáng lưu ý là mọi điều chỉnh đều tác động đến hàng triệu học sinh, giáo viên và gia đình; bởi vậy, công bố thay đổi sát mùa thi sẽ khiến người học và nhà trường phải xoay xở trong bất an. Ông An cảnh báo không thể để mỗi mùa thi, học sinh và phụ huynh lại thấp thỏm chờ quy định mới, còn trường học và giáo viên bị động điều chỉnh việc dạy, học. Vì thế, rà soát phải đi kèm tham vấn ý kiến thực chất, đánh giá tác động, thông báo đủ sớm và lộ trình chuyển tiếp rõ ràng. Sự ổn định trong chính sách không phải là giữ nguyên mọi thứ, mà là bảo đảm người học có thời gian chuẩn bị khi thay đổi là cần thiết.
Bộ trưởng nói ngành giáo dục đã rà soát
Phản hồi ý kiến tại nghị trường, Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết ngành giáo dục đã đánh giá, rà soát các vấn đề phát sinh trong thực tiễn tổ chức thi. Ông nói thời gian tới sẽ triển khai giải pháp nhằm nâng cao chất lượng kỳ thi, đồng thời kiểm soát gian lận và tiêu cực. Đây là phản hồi cho thấy Bộ đã nhìn nhận những điểm cần xử lý, nhưng rà soát nội bộ mới là bước đầu: điều công chúng cần tiếp theo là kết quả cụ thể, tiêu chí đánh giá và cách những phát hiện đó được chuyển thành phương án tổ chức. Bộ cũng đã tham mưu Thủ tướng ban hành chỉ thị tăng cường biện pháp chống gian lận trong thi cử và đánh giá kết quả học tập.
Kỳ thi là một phần của hệ thống giáo dục rộng hơn, nên đánh giá lại cũng cần đặt trong bối cảnh năng lực trường lớp và đội ngũ. Bộ trưởng nhấn mạnh việc xây đủ trường, lớp và giáo viên là yêu cầu hàng đầu để mở rộng cơ hội học tập; gần đây, 108 trường phổ thông nội trú liên cấp đã khởi công và dự kiến tiếp tục triển khai ở giai đoạn hai. Tuy nhiên, các thông tin này không thay thế câu trả lời về mục tiêu và hiệu quả của kỳ thi. Kết luận cần hướng đến là một cuộc đánh giá có căn cứ, công khai và có lộ trình: giữ phần thực sự cần thiết, sửa điểm gây bất công hoặc tốn kém, để mỗi mùa thi không còn là mùa chờ đợi thay đổi.
