Dịch tăng cao, đừng xem nhẹ nguy cơ
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ, lây chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc với dịch tiết, phân hoặc đồ vật, bề mặt nhiễm vi-rút. Bệnh có thể khởi đầu nhẹ nhưng đôi khi tiến triển nhanh, vì vậy cha mẹ cần phòng lây và theo dõi trẻ mỗi ngày. Trong 9 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận gần 100.000 ca, cao hơn 2,5 lần cùng kỳ năm trước; trẻ dưới 5 tuổi chiếm 87,3% số ca. Tại TP.HCM, số ca tích lũy đến tuần 43 là 44.191. Trước đó, đến ngày 18/10, thành phố ghi nhận 42.315 ca, tăng 64,5% so với cùng kỳ năm 2025. Giám sát đến ngày này còn phát hiện 60 mẫu dương tính với Enterovirus 71 (EV71), tác nhân có thể gây bệnh nặng và biến chứng nguy hiểm. Những con số ấy là lý do để cảnh giác, không phải để hoảng sợ. EV71 ở trẻ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bệnh nặng, nhưng càng cần nhận biết sớm bất thường và đi khám đúng lúc.
Phòng lây từ nhà đến lớp
Phòng bệnh tay chân miệng hiệu quả bắt đầu từ những thói quen lặp lại hằng ngày. Vi-rút có thể lan qua tay bẩn, dịch tiết và vật dụng nhiễm bệnh, nên chỉ lau dọn khi đã có ca mắc là chưa đủ. Gia đình và trường học cần cùng thực hiện nguyên tắc ăn sạch, ở sạch, tay sạch.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch: trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn hoặc cho trẻ ăn, trước khi bế trẻ; sau khi đi vệ sinh, thay tã và vệ sinh cho trẻ.
- Cho trẻ ăn chín, uống chín; dùng nước sạch và làm sạch dụng cụ ăn uống. Không cho trẻ dùng chung cốc, bát, thìa, khăn tay hoặc khăn ăn.
- Làm sạch đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, bàn ghế và sàn bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường.
- Nhà trường kiểm tra sức khỏe trẻ đầu giờ, bảo đảm có xà phòng và nước sạch, giữ lớp thông thoáng, vệ sinh bề mặt thường xuyên; phối hợp y tế địa phương khi phát hiện ca nghi ngờ.
Nếu trẻ sốt, loét miệng hoặc nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông hay đầu gối, hãy cho trẻ nghỉ học và đưa đi khám. Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi phát; không đưa trẻ đến nơi vui chơi tập trung, đồng thời xử lý hợp vệ sinh chất thải và dịch từ bóng nước.
Theo dõi đúng dấu hiệu chuyển nặng
Các biểu hiện ban đầu của tay chân miệng ở trẻ thường gồm sốt, loét miệng và nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông hoặc vị trí khác. Khi trẻ được bác sĩ đánh giá có thể chăm sóc tại nhà, cha mẹ nên theo dõi nhiệt độ, mức tỉnh táo, nhịp thở, khả năng ăn uống và lượng nước tiểu; cho trẻ uống đủ nước, ăn mềm, dễ nuốt và dùng thuốc theo hướng dẫn. Đừng chờ trẻ kiệt sức mới tìm trợ giúp.
- Giật mình bất thường, lặp lại khi trẻ đang chơi hoặc vừa chợp mắt.
- Sốt từ 38,5°C trở lên, kéo dài trên 48 giờ hoặc không đáp ứng tốt với thuốc hạ sốt.
- Mệt khác thường, ngủ li bì, khó đánh thức, lơ mơ hoặc quấy khóc liên tục.
- Run tay chân, yếu tay chân, ngồi không vững hoặc đi loạng choạng.
- Thở nhanh, thở khó, thở nông, co kéo lồng ngực, da tái, vã mồ hôi lạnh hoặc tay chân lạnh.
- Nôn nhiều, bú kém, khó nuốt hoặc tiểu ít, nhất là khi đi kèm biểu hiện bất thường khác.
Đây là những dấu hiệu tay chân miệng nặng cần được đánh giá y tế. Trẻ khó thở, lơ mơ, co giật, yếu liệt hoặc xấu đi nhanh cần được đưa đi cấp cứu ngay; sốt cao kéo dài hay giật mình bất thường cũng là lý do để đưa trẻ đi khám sớm.
Phòng ngừa liên tục, không chỉ khi dịch bùng lên
Phần lớn trẻ hồi phục sau khoảng 7–10 ngày nếu được chăm sóc phù hợp, nhưng bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Vì vậy, chủ động phòng lây và phát hiện sớm vẫn quan trọng hơn việc trông chờ bệnh tự khỏi. Nếu bác sĩ cho trẻ theo dõi tại nhà, hãy cho trẻ nghỉ ngơi, chia nhỏ bữa ăn, chọn thức ăn mềm, vệ sinh miệng nhẹ nhàng và dùng thuốc đúng hướng dẫn; không tự mua kháng sinh vì thuốc không tiêu diệt vi-rút.
Vắc-xin phòng EV71 hiện có thể được tư vấn tại cơ sở tiêm chủng được cấp phép, nhưng không phòng được mọi tác nhân gây tay chân miệng. Trẻ đã tiêm vẫn cần rửa tay, vệ sinh đồ dùng và được theo dõi sức khỏe. Lựa chọn hợp lý của cha mẹ không phải là hoang mang trước mọi nốt ban, cũng không phải chủ quan khi trẻ có dấu hiệu lạ: hãy khám khi xuất hiện triệu chứng nghi bệnh và cấp cứu ngay nếu có biểu hiện nặng. Một quy trình vệ sinh đều đặn ở nhà, sự giám sát nghiêm túc tại trường và phản ứng kịp thời sẽ tạo thành lớp bảo vệ thiết thực nhất cho trẻ.
