Miễn phí phải đi cùng cơ hội tiếp cận bình đẳng
Giáo dục tăng cường là những nội dung cần thiết được tổ chức ngoài thời lượng chính khóa để học sinh thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức và phát triển năng lực, phẩm chất theo chương trình phổ thông. Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, quy định hoạt động này không thu tiền người học và phải được bảo đảm trong thời gian dạy học hai buổi mỗi ngày hoặc theo lộ trình triển khai của trường chưa đủ điều kiện. Đây không phải một lựa chọn có thể dành riêng cho gia đình sẵn sàng đóng thêm. Nếu nội dung thuộc nhu cầu giáo dục chung, mọi học sinh cần có cơ hội tham gia; em không đăng ký một hoạt động tự nguyện cũng không được bị tách biệt hay chịu bất lợi trong thời gian học chung.
Quy định này đáng chú ý khi trường phổ thông ngày càng tổ chức nhiều hoạt động ngoài lớp học thông thường. Tiếng Anh, thể thao, nghệ thuật, STEM và kỹ năng thực hành có thể làm giàu trải nghiệm học tập, nhưng cũng đặt ra câu hỏi ai trả tiền và ai được tiếp cận. Câu trả lời phải bắt đầu từ bản chất hoạt động, không phải tên gọi hay cách nhà trường đóng gói chương trình.
Ranh giới giữa hoạt động chung và hoạt động theo nhu cầu
Âm nhạc, mỹ thuật, giáo dục thể chất, bơi lội, STEM, kỹ năng sống hay ngoại ngữ đều có thể xuất hiện trong hoạt động tăng cường. Nhưng không thể mặc định mọi lớp học mang những tên ấy đều miễn phí hoặc đều được thu tiền. Nội dung cần thiết cho tất cả học sinh phải thuộc phần nhà trường bảo đảm; không được tách hoặc chuyển sang nhóm hoạt động theo nhu cầu chỉ để thu kinh phí.
Hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học có mục đích khác: mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu theo sở thích, năng khiếu và định hướng cá nhân. Việc tham gia phải tự nguyện, diễn ra ngoài thời gian học chính khóa và hoạt động tăng cường; với trường công lập, mức thu phải theo quy định của địa phương. Phân định rõ hai nhóm vừa bảo vệ phụ huynh khỏi khoản thu không phù hợp, vừa giữ không gian cho những lựa chọn riêng. Nhà trường cũng không được biến nội dung tăng cường thành dạy trước, dạy lại, ôn thi hay dạy thêm dưới tên gọi khác.
Nguồn lực trường học không thể là hóa đơn của phụ huynh
Không thu tiền học sinh không có nghĩa hoạt động không tốn chi phí. Cần giáo viên, học liệu, thiết bị và thời gian tổ chức; vì vậy, trách nhiệm của trường không dừng ở việc ghi chữ “miễn phí” trong kế hoạch. Thông tư yêu cầu bảo đảm kinh phí theo quy định, từ dự toán chi thường xuyên, học liệu dùng chung và các nguồn hợp pháp khác; việc huy động nguồn lực xã hội hóa phải công khai, minh bạch. Chính quyền địa phương cũng có trách nhiệm xây dựng chính sách, bố trí nguồn lực để nhà trường triển khai, thay vì chuyển gánh nặng sang phụ huynh.
Trường Tiểu học Cầu Giấy B ở Hà Nội cho thấy quy mô chuẩn bị cần thiết: với gần 3.800 học sinh tại ba điểm trường, trường ký hợp đồng bổ sung 11 giáo viên—6 giáo viên tiếng Anh và 5 giáo viên thể chất. Năm học 2026–2027, học sinh lớp 1 và lớp 2 tại đây được học hai tiết tiếng Anh tăng cường mỗi tuần mà không phải đóng thêm kinh phí. Đây là minh chứng cho cách tiếp cận chủ động, đồng thời cũng phơi bày áp lực nhân sự và ngân sách: phương án hỗ trợ bổ sung của địa phương khi được nêu vẫn đang xem xét, chưa xác định mức cụ thể.
Muốn miễn phí thực chất, phải lập kế hoạch từ đầu
Thông tư 85 có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, nên các trường cần rà soát kế hoạch giáo dục, nhân lực và điều kiện cơ sở vật chất trước khi triển khai. Việc phân công giáo viên, chuẩn bị học liệu và xác định nguồn kinh phí nên được tính đồng bộ, thay vì công bố hoạt động trước rồi tìm cách bù chi phí sau. Nếu thiếu giáo viên hoặc thiết bị, nhà trường cần phối hợp với cơ quan quản lý để tháo gỡ; thiếu nguồn lực không thể trở thành lý do thu tiền cho nội dung vốn thuộc phần tăng cường chung.
Điều quan trọng không phải trường tổ chức được bao nhiêu câu lạc bộ, mà là hoạt động có đúng mục tiêu, đủ chất lượng và mở cửa công bằng cho học sinh hay không. Thông tư 85 đặt nghĩa vụ bảo đảm lên hệ thống giáo dục thay vì lên từng gia đình. Muốn nguyên tắc ấy có ý nghĩa, trường và địa phương phải biến cam kết miễn phí thành kế hoạch nhân lực, ngân sách và giám sát minh bạch.
