Tin báo từ nơi người dân làm rẫy
Quy tập hài cốt liệt sĩ là quá trình tìm kiếm, xác minh và đưa hài cốt những người hy sinh về nơi chăm sóc, tưởng niệm phù hợp. Tại Mondulkiri, công việc ấy bắt đầu từ sự quan sát và chủ động báo tin của người dân địa phương.
Trong lúc làm rẫy gần suối Ô Tôi, thuộc phum Tu Svai, và hạ nguồn suối Đắk Đam, thuộc phum Vai Yoong, một số người dân phát hiện dấu vết khả nghi có thể là nơi chôn cất bộ đội Việt Nam. Họ trình báo cho Đội K51, biến những dấu vết giữa địa hình rộng thành manh mối để lực lượng chức năng xác minh. Đây là mắt xích đáng chú ý: người dân không chỉ sống gần địa bàn mà còn góp phần khơi mở những thông tin có thể đã bị thời gian và điều kiện tự nhiên che lấp.
Phối hợp tại hiện trường, tìm được hai hài cốt
Ngày 1/11, Đội K51 phối hợp với lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương Campuchia tiếp cận các vị trí, khảo sát rồi tổ chức đào tìm. Kết quả, lực lượng quy tập được hai hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật, gồm cúc áo quân phục, lọ thuốc penicillin, bút bi và đế giày vải. Một hài cốt được tìm thấy cách bờ suối Ô Tôi khoảng 100 mét; vị trí còn lại cách bờ suối Đắk Đam khoảng 30 mét. Những vật dụng bình dị ấy giúp hình dung phần nào dấu tích của người lính, đồng thời nhắc rằng công việc không thể dừng ở việc phát hiện: mỗi vị trí cần được khảo sát và xử lý cẩn trọng.
Hai hài cốt liệt sĩ được đưa về bảo quản, chăm sóc và thờ cúng tại phòng thờ liệt sĩ của đơn vị. Sau gần hai tháng thực hiện nhiệm vụ mùa khô 2026–2027 tại Campuchia, Đội K51 đã tìm kiếm, quy tập được 10 hài cốt liệt sĩ. Con số này cho thấy việc bám địa bàn và phối hợp nhiều phía vẫn có thể đem lại kết quả, dù thông tin ban đầu còn hạn chế.
Cộng đồng địa phương là một phần của hành trình tìm kiếm
Tìm kiếm liệt sĩ tại Campuchia gặp trở ngại từ thời tiết, địa hình hiểm trở và nguồn tin về phần mộ đôi khi chưa đầy đủ, thiếu chính xác. Bởi vậy, tin báo từ người dân có ý nghĩa vượt ra ngoài một đầu mối dẫn đường: đó là cơ sở để lực lượng chức năng đến khảo sát, đối chiếu và xác định khu vực cần tìm. Sự phối hợp giữa cộng đồng, Đội K51, lực lượng vũ trang và chính quyền Campuchia cho thấy công tác quy tập ở nước ngoài cần cả năng lực chuyên môn lẫn sự tin cậy tại địa phương.
Hai hài cốt vừa được tìm thấy không phải kết thúc công việc. Đội K51 tiếp tục bám địa bàn để tìm kiếm, xác minh và đưa hài cốt các liệt sĩ, chuyên gia, quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Campuchia về với đất mẹ. Những manh mối do người dân cung cấp vì thế cần được trân trọng, tiếp nhận và kiểm chứng thận trọng: có thể mở thêm cơ hội để những người đã nằm lại nhiều năm được tìm thấy.
Từ manh mối đến việc tri ân lâu dài
Câu chuyện tại Mondulkiri cũng gợi ra một bài học rộng hơn: nguồn tin cộng đồng có thể hỗ trợ công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở nước ngoài, nhưng chỉ phát huy giá trị khi được phối hợp với khảo sát kỹ lưỡng và sự hỗ trợ của cơ quan sở tại. Việc người dân phát hiện dấu vết, chính quyền và lực lượng Campuchia cùng tham gia, còn Đội K51 tổ chức tìm kiếm đã tạo nên một quy trình phối hợp cụ thể, thay vì để manh mối nằm lại trong ký ức địa phương.
Hai hài cốt được quy tập là kết quả thiết thực của sự chung sức ấy. Kết luận cần được giữ rõ ràng: muốn đưa thêm liệt sĩ trở về, không thể chỉ trông vào một lực lượng hay một nguồn tư liệu; cần tiếp tục lắng nghe người dân địa phương, xác minh từng dấu vết và duy trì phối hợp xuyên biên giới. Đó là cách thiết thực để hành trình tri ân những người đã hy sinh không bị đứt quãng.
