Thiếu vật liệu đang kéo chậm công trình
Thiếu hụt vật liệu xây dựng là khoảng cách giữa nhu cầu thi công và lượng đất, cát, đá có thể cung ứng đúng lúc, đúng chủng loại từ các mỏ và nguồn hợp pháp. Tại miền Trung, khoảng cách ấy đã thành lực cản trực tiếp đối với tiến độ dự án, không còn là rủi ro có thể xử lý bằng cách chờ thị trường tự cân bằng. Những tháng cuối năm 2026, một số công trình giao thông lớn ở Huế, dự án phục vụ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và công trình kè biển bị ảnh hưởng vì thiếu đá xây dựng.
Tác động không dừng ở công trường: nhà thầu phải chờ vật liệu, mua với giá cao hơn mức đã tính trong dự toán và gánh thêm áp lực chi phí. Có thời điểm, doanh nghiệp tại Huế phải chờ cả ngày mới mua được một xe đá; giá bán vượt 500.000 đồng/m³. Đây là dấu hiệu cho thấy thiếu cát đá xây dựng không chỉ là bài toán khai thác, mà còn là vấn đề tổ chức nguồn cung và khả năng bảo vệ tiến độ, ngân sách dự án. Nếu không giải quyết từ gốc, người dân sẽ chờ lâu hơn để thụ hưởng những tuyến đường và công trình công cộng.
Huế thiếu lớn, Đà Nẵng vướng ở khâu huy động
Các con số ở Huế cho thấy nguồn tại chỗ chưa theo kịp nhu cầu. Năm 2026, thành phố cần khoảng 3,48 triệu m³ đá xây dựng và cấp phối đá dăm, nhưng sản lượng thực tế chỉ đạt khoảng 2,25 triệu m³. Nhu cầu đất san lấp khoảng 12,07 triệu m³, trong khi sản lượng mới đạt khoảng 5,17 triệu m³; nhu cầu cát xây dựng là 1,54 triệu m³ và dự kiến tăng lên 1,69 triệu m³ vào năm 2027, còn sản lượng thực tế rất hạn chế. Khoảng hụt này đáng lo hơn khi nhu cầu đất san lấp năm 2027 được dự báo lên 25,66 triệu m³.
Đà Nẵng cũng chịu áp lực khi nhu cầu cát, đá và đất tăng mà nguồn cung chưa đáp ứng. Dù quy hoạch có 670 khu vực mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, đến ngày 12/8/2026 chỉ có 41 khu vực còn hiệu lực giấy phép khai thác. Vì vậy, nút thắt không chỉ là trữ lượng: thủ tục, năng lực chế biến, dự báo nhu cầu và điều phối giữa mỏ với công trình đều quyết định vật liệu có đến được công trường hay không. Mở thêm mỏ mà chậm cấp phép hoặc thiếu năng lực cung ứng sẽ không đủ để giải quyết thiếu hụt.
Đá An Hội là nguồn bổ sung, không phải lời giải duy nhất
Ngày 4/11, Phó Giám đốc Sở Công Thương Quảng Ngãi Võ Minh Vương ký văn bản gửi Chủ tịch UBND tỉnh, đề xuất bổ sung danh mục các công trình, dự án đầu tư công có nhu cầu nhận đá từ mỏ đá An Hội trong năm 2026. Đề xuất dành ưu tiên cho 19 công trình, dự án trong giới hạn công suất khai thác đã điều chỉnh. Đây là cách phân bổ có trọng tâm: đưa nguồn đá đến những dự án cần bảo đảm tiến độ, thay vì để từng nhà thầu tự xoay xở giữa nguồn cung eo hẹp.
Riêng Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông tỉnh Quảng Ngãi có nhu cầu hơn 108.900 m³ đá. Trong đó, đường Hoàng Sa - Dốc Sỏi cần khoảng 42.640 m³; các phần của tuyến ven biển Dung Quất - Sa Huỳnh giai đoạn IIa và IIb lần lượt cần 20.359 m³ và 16.383 m³. Mỏ đá An Hội vì thế có ý nghĩa thiết thực với các dự án trọng điểm miền Trung, nhưng đề xuất ưu tiên phải đi kèm kiểm soát sản lượng, vận chuyển và tiến độ giao nhận. Nếu không, danh mục được duyệt sẽ chưa chắc biến thành đá đến công trường.
Muốn giữ tiến độ, phải tổ chức lại nguồn cung
Quảng Ngãi bổ sung nguồn đá cho thấy các địa phương có thể hỗ trợ công trình vượt ra ngoài ranh giới cung ứng quen thuộc. Nhưng vật liệu xây dựng miền Trung không thể dựa mãi vào những phương án ứng cứu từng dự án: nhu cầu đất, cát và đá cùng tăng, còn các mỏ khác nhau về giấy phép, công suất và khả năng chế biến. Cần ghép nhu cầu cụ thể của từng công trình với trữ lượng và năng lực cung ứng thực tế, đồng thời công khai thứ tự ưu tiên để tránh tình trạng nguồn vật liệu được phân bổ nhưng không đến đúng nơi, đúng lúc.
Đà Nẵng đã giao rà soát trữ lượng, công suất, khả năng nâng công suất và nhu cầu của từng dự án; thành phố đặt mục tiêu hoàn thành thủ tục đưa mỏ đá vào khai thác trong 60 ngày, mỏ đất trong 80 ngày. Đây là cam kết đáng chú ý, nhưng kết quả cần được đo bằng sản lượng thực tế đến công trường, không chỉ bằng số giấy phép hay danh mục mỏ. Khi việc cấp phép, điều phối liên tỉnh và kiểm soát thị trường được triển khai đồng bộ, các đề xuất như nguồn đá An Hội mới phát huy tác dụng. Kết luận rất rõ: giữ tiến độ dự án cần thêm vật liệu, nhưng trước hết cần một chuỗi cung ứng có kế hoạch và trách nhiệm.
