Cuộc gặp giữa chất liệu cũ và cách nhìn mới
Triển lãm sơn mài “Sắc sơn ta” là không gian nghệ thuật quy tụ những tác phẩm dùng chất liệu và kỹ thuật truyền thống để kể các câu chuyện của đời sống hôm nay. Khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, triển lãm chọn chủ đề “Những sắc màu truyền thống” nhưng không dừng ở việc tôn vinh hoài niệm: điểm đáng chú ý là cách di sản được đặt vào đối thoại với tư duy sáng tác đương đại. Gần 80 tác phẩm của 14 họa sĩ tạo nên một tập hợp nhiều giọng điệu, thay vì một định nghĩa duy nhất về sơn mài. Lễ khai mạc thu hút người tham dự và những người quan tâm đến nghệ thuật; sức hút ấy có cơ sở khi triển lãm vừa cho xem tranh, vừa gợi mở cách chất liệu lâu đời tiếp tục vận động trong hiện tại.
Di sản không nằm yên sau lớp sơn
Từ sơn ta, vóc, vàng, bạc đến vỏ trứng và kỹ thuật mài thủ công, các yếu tố truyền thống hiện diện như một phần sống động của ngôn ngữ sáng tác. Không gian trưng bày vì thế gợi ra cuộc đối thoại chứ không phải màn trình diễn kỹ thuật: nghệ sĩ tiếp nối di sản bằng cách chọn đề tài, xử lý bề mặt, màu sắc, hình khối và bố cục theo góc nhìn riêng. Thiên nhiên, phong cảnh, con người, văn hóa và đô thị đều trở thành chất liệu kể chuyện. Đây là điểm mạnh của “Sắc sơn ta”: nghệ thuật sơn mài không bị đóng khung trong vẻ đẹp trầm mặc, mà cho thấy khả năng biểu đạt phong phú, đủ sức mang những lát cắt hiện đại mà vẫn giữ dấu ấn của quy trình thủ công.
Những câu chuyện riêng trong sơn mài đương đại
Sự đa dạng của triển lãm hiện rõ qua những lựa chọn cá nhân. Họa sĩ Tào Tuấn Linh đưa góc nhìn địa tầng đô thị vào tranh, lấy cảm hứng từ những đổi thay nhanh chóng của Thủ đô và không gian sống thân thuộc ở Hà Đông. Kỹ thuật cẩn vỏ trứng gợi cảm giác tường cũ, đồng thời diễn tả các lớp không gian chồng xếp và khoảng trời bị chia cắt. Ở hướng khác, các thử nghiệm như đắp nổi hay tạo nhăn bề mặt mở rộng khả năng biểu đạt của sơn mài đương đại. Những cách làm mới này thuyết phục nhất khi không phủ nhận nền tảng cũ, mà khiến kỹ thuật truyền thống nói được điều mới. Vì vậy, triển lãm không chỉ cho thấy nhiều phong cách; nó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm về cách chất liệu có thể đổi mới mà vẫn giữ căn cốt.
Trải nghiệm xem tranh và giới hạn cần nhìn nhận
Triển lãm còn giới thiệu các chất liệu dùng trong tranh sơn mài, giúp khách tham quan hiểu đặc tính nguyên liệu và quá trình tạo nên tác phẩm. Đây là lựa chọn đáng giá với người mới tìm hiểu: thay vì chỉ ngắm bề mặt hoàn thiện, họ có thể hình dung phần công phu phía sau từng lớp sơn và nhịp mài. Tuy vậy, sức sống của chất liệu không thể chỉ dựa vào sáng tạo của họa sĩ. Nghề sơn mài đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn nhựa sơn chất lượng, một giới hạn có thể ảnh hưởng đến việc duy trì thực hành truyền thống. Triển lãm vì thế vừa là lời mời khám phá, vừa nhắc rằng di sản cần điều kiện vật liệu và tri thức nghề để tiếp tục phát triển. “Sắc sơn ta” trưng bày tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đến hết ngày 10/11.
Một di sản còn khả năng kể chuyện
Giá trị nổi bật của “Sắc sơn ta” nằm ở sự cân bằng giữa tôn trọng kỹ nghệ truyền thống và khuyến khích cách nhìn mới. Gần 80 tác phẩm của 14 họa sĩ cho thấy sơn mài không phải một ngôn ngữ đã hoàn tất, mà vẫn có thể tiếp nhận những đề tài và thử nghiệm khác nhau. Triển lãm cũng giúp công chúng nhận ra rằng vẻ đẹp của chất liệu không chỉ nằm ở sắc trầm, độ sâu hay ánh lung linh, mà ở quá trình lao động và lựa chọn nghệ thuật phía sau mỗi bức tranh. Khi di sản được thực hành, chất vấn và làm mới thay vì chỉ được ngợi ca, sơn mài mới có cơ hội tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay. Đó là lý do cuộc gặp gỡ này đáng được xem như một lời khẳng định về sức sống của nghệ thuật sơn mài.
