Chuyển giao phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế
Chuyển giao công nghệ là quá trình đưa tri thức, sáng chế hoặc kết quả nghiên cứu từ nơi tạo ra chúng vào ứng dụng sản xuất, kinh doanh, với điều kiện quyền sở hữu, mức độ sẵn sàng và giá trị sử dụng được xác định rõ. Vì vậy, thương mại hóa nghiên cứu không thể là khâu xử lý sau cùng, mà phải được tính ngay khi đặt bài toán nghiên cứu. Đây là yêu cầu cấp thiết khi Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu biến khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành động lực phát triển thực chất. TP. Hồ Chí Minh có nguồn nhân lực công nghệ và hệ thống phòng thí nghiệm, nhưng kết nối giữa viện, trường với doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Điểm nghẽn không nằm ở việc thiếu công trình để giới thiệu, mà ở việc chuẩn bị công nghệ đủ rõ để doanh nghiệp có thể đánh giá và quyết định.
TP. Hồ Chí Minh: Đưa công nghệ ra khỏi danh mục giới thiệu
Một công nghệ khó được tiếp nhận nếu doanh nghiệp chưa biết quyền sở hữu trí tuệ thuộc về ai, sản phẩm đã hoàn thiện đến đâu, cần thêm thử nghiệm nào và chi phí ứng dụng so với lợi ích ra sao. Tại TP. Hồ Chí Minh, nhiều kết quả nghiên cứu chưa xác lập quyền sở hữu trí tuệ đầy đủ; tỷ lệ quyền giữa tác giả và đơn vị cũng chưa rõ. Bài toán kinh tế chưa được lượng hóa khiến việc thuyết phục doanh nghiệp càng khó. Sàn Giao dịch công nghệ thành phố và Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo đang đảm nhiệm vai trò kết nối cung – cầu. Trong 9 tháng năm 2026, sàn hỗ trợ khoảng 240 doanh nghiệp, viện, trường và trung tâm nghiên cứu giới thiệu, chào bán hơn 400 công nghệ, thiết bị ở nhiều mức độ hoàn thiện. Một số công nghệ đã được thương mại hóa, trong khi sản phẩm thí điểm còn tìm nhà đầu tư để hoàn thiện. Sàn cũng chọn lọc hơn 3.000 thiết bị để đưa lên Sàn Giao dịch công nghệ quốc gia.
Hà Nội: Tiềm lực nghiên cứu cần gắn với đầu ra
Các trường đại học Hà Nội có lợi thế về chuyên gia, phòng thí nghiệm và nhóm nghiên cứu; thách thức là biến năng lực ấy thành sản phẩm có người tiếp nhận. Đại học Quốc gia Hà Nội có khoảng 50 nhóm nghiên cứu mạnh. Năm 2025, doanh thu chuyển giao khoa học và công nghệ của đơn vị vượt 52 tỷ đồng; Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo tiếp nhận các đơn đặt hàng R&D trị giá trên 50 tỷ đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, trường triển khai 5 chương trình nghiên cứu trọng điểm, 16 nhiệm vụ thuộc 8 nhóm công nghệ chiến lược và tiếp nhận 62 hồ sơ đăng ký sở hữu trí tuệ mới. Đại học Bách khoa Hà Nội ghi nhận doanh thu dịch vụ khoa học và công nghệ trên 41,2 tỷ đồng trong nửa đầu năm 2026; trường có 99 đơn sở hữu trí tuệ, 37 văn bằng và hơn 500 doanh nghiệp đối tác. Những con số này cho thấy nền tảng đáng kể, nhưng chỉ có ý nghĩa khi nghiên cứu đại học giải quyết được nhu cầu cụ thể của sản xuất.
Muốn thương mại hóa, phải thiết kế đường đi từ đầu
Điểm đáng học từ các mô hình ở Hà Nội là doanh nghiệp và trường học cần cùng tham gia trước khi sản phẩm hoàn tất. Đại học Bách khoa Hà Nội triển khai Design Factory, nơi doanh nghiệp đưa bài toán vào trường để giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên cùng thiết kế, thử nghiệm, hoàn thiện giải pháp. Trường cũng đề xuất cơ chế sandbox cho doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off), nhằm tạo thêm con đường đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Phenikaa phát triển hệ sinh thái gồm 7 doanh nghiệp spin-off và startup công nghệ, kết nối nghiên cứu với hoàn thiện sản phẩm, chuyển giao và sản xuất. TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội nằm trong cùng một bài toán: nơi có nhu cầu công nghệ cần gặp được nơi có tri thức, còn kết quả nghiên cứu phải đủ minh bạch để doanh nghiệp cân nhắc rủi ro. Cơ chế trung gian, quyền sở hữu rõ ràng, đánh giá mức độ sẵn sàng và dữ liệu về hiệu quả kinh tế nên được xem là hạ tầng của chuyển giao, không phải thủ tục phụ. Khi các điều kiện ấy được chuẩn bị từ lúc xác định nhiệm vụ, phòng thí nghiệm mới có con đường thực tế để đến nhà máy.
