Từ hạ tầng rời rạc đến một mạng lưới vận hành chung
Logistics thông minh là cách tổ chức vận tải, kho bãi và chuỗi cung ứng bằng dữ liệu số cùng công nghệ như trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật và nền tảng đám mây để theo dõi, dự báo, điều phối và tối ưu hoạt động. Giá trị của mô hình này không nằm ở việc có thêm công nghệ, mà ở khả năng khiến các mắt xích hạ tầng phối hợp như một hệ thống.
Đó là câu hỏi trung tâm tại hội thảo chuyên đề về hệ sinh thái đô thị thông minh logistics, cảng hàng không và cảng biển, diễn ra sáng 1/11 trong khuôn khổ DigiFest Đồng Nai 2026. Trước đó, diễn đàn cấp cao ngày 31/10 đã bàn cách đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào thực tiễn phát triển kinh tế.
Đồng Nai có sân bay Long Thành, cảng biển, khu công nghiệp và các tuyến giao thông liên vùng. Nhưng nếu từng công trình chỉ hoạt động theo kế hoạch riêng, lợi thế quy mô sẽ không tự chuyển thành năng suất. AI logistics chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu giúp phối hợp lịch vận tải, năng lực kho và nhu cầu doanh nghiệp giữa các đầu mối.
AI có thể biến kết nối thành năng suất
Hội thảo đặt hệ sinh thái logistics trong mối liên kết giữa đô thị, sân bay, cảng biển và khu công nghiệp. Cùng với vận tải đa phương thức và thương mại quốc tế, dữ liệu, AI, cảm biến kết nối và điện toán đám mây mở ra khả năng theo dõi hàng hóa, dự báo nhu cầu, điều phối phương tiện và tối ưu hoạt động trên phạm vi rộng hơn cách quản lý truyền thống.
Đây là cơ hội đáng kể, nhưng không đồng nghĩa một thuật toán có thể giải quyết mọi khâu. Mỗi nhóm hàng có yêu cầu riêng về thời gian, chất lượng và chi phí logistics; hàng nông nghiệp còn phụ thuộc mùa vụ, bảo quản và thời điểm tiêu thụ. Theo ông Lê Quốc Anh, chuỗi dịch vụ cần được tổ chức phù hợp với nhu cầu và đặc thù từng nhóm khách hàng.
Vì vậy, địa phương và doanh nghiệp nên bắt đầu từ những điểm nghẽn đo được: thời gian chờ, tỷ lệ sử dụng phương tiện, độ trễ thông tin hay mức hao hụt hàng hóa. AI logistics chỉ đáng đầu tư khi cải thiện được những chỉ số ấy và có thể kết nối với quy trình của nhiều đơn vị, thay vì tạo thêm một phần mềm biệt lập.
Dữ liệu phải được tính từ lúc quy hoạch
Điểm yếu thường bị xem nhẹ là dữ liệu không đồng nhất. Cảng, hãng vận tải, khu công nghiệp và cơ quan quản lý có thể dùng những chuẩn ghi nhận khác nhau; nếu thông tin về hàng hóa, thời gian và năng lực hạ tầng không thể trao đổi, công cụ dự báo sẽ thiếu đầu vào đáng tin cậy. Bởi vậy, hạ tầng dữ liệu cần đi cùng quy hoạch giao thông và logistics, không nên chờ công trình hoàn thành mới tính chuyện số hóa.
DigiFest cũng đặt việc chuyển đổi số trong yêu cầu giải bài toán cụ thể, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo. Điều đó đòi hỏi chính quyền xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm dữ liệu, quy tắc chia sẻ và cách bảo vệ thông tin; doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu vận hành và chuẩn bị nhân lực có thể dùng công cụ mới. Các yêu cầu về an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng không thể là khâu bổ sung sau cùng.
Công nghệ có thể dự báo tốt, nhưng không sửa được dữ liệu thiếu hoặc quy trình chồng chéo. Vì thế, thí điểm có giới hạn, đo kết quả rồi mới mở rộng là cách thận trọng hơn đầu tư dàn trải.
Thước đo cuối cùng là lợi ích địa phương
Năm 2026 đánh dấu việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thứ 7 của cả nước. Cùng với sân bay Long Thành, cảng biển và các khu công nghiệp, vị thế mới tạo cơ hội hình thành dịch vụ logistics chất lượng cao. Nhưng quy mô hạ tầng chỉ thành lợi thế kinh tế nếu doanh nghiệp địa phương tiếp cận được chuỗi cung ứng, còn người dân và hộ kinh doanh hưởng lợi từ dịch vụ thuận tiện hơn.
Bước tiếp theo cần là biến kết luận hội thảo thành đề án có tiến độ, rà soát quy hoạch để bảo đảm giao thông, logistics và dữ liệu đồng bộ; đồng thời nâng cấp công nghiệp hiện hữu, kết nối chuỗi cung ứng bằng công nghệ số và chuẩn bị nhân lực phù hợp. Với người dùng thường ngày, chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi giúp dịch vụ công và hoạt động kinh doanh dễ tiếp cận hơn.
DigiFest Đồng Nai nêu đúng hướng: kết nối hạ tầng bằng dữ liệu và AI, nhưng không xem công nghệ là đích đến. Thành công của logistics thông minh sẽ được quyết định bởi khả năng phối hợp giữa các bên, chất lượng dữ liệu và hiệu quả có thể kiểm chứng trong đời sống kinh tế địa phương.
