Từ hạ tầng rời rạc đến một hệ thống vận hành chung
Đô thị thông minh là cách tổ chức và điều hành thành phố bằng dữ liệu được kết nối, để hạ tầng, dịch vụ công và hoạt động kinh tế phối hợp thay vì vận hành riêng lẻ. Đây là thước đo phù hợp cho tham vọng của Đồng Nai: công nghệ phải giải quyết việc cụ thể, không chỉ bổ sung thêm thiết bị hay màn hình điều khiển. Sáng 1/11, DigiFest Đồng Nai 2026 tổ chức hội thảo về hệ sinh thái đô thị thông minh gắn với logistics, cảng hàng không và cảng biển. Trước đó, diễn đàn cấp cao ngày 31/10 quy tụ đại diện cơ quan trung ương, lãnh đạo địa phương, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ để bàn cách đưa chuyển đổi số vào phát triển kinh tế. Tâm điểm không nên là số lượng nền tảng được triển khai, mà là khả năng kết nối sân bay Long Thành, cảng biển, khu công nghiệp và mạng lưới giao thông thành một chỉnh thể.
AI cần dữ liệu dùng được, không chỉ dữ liệu được thu thập
AI đô thị có thể hỗ trợ dự báo, điều phối và phát hiện bất thường, nhưng chỉ khi dữ liệu đầu vào đủ chuẩn, được cập nhật và chia sẻ đúng cách. Nếu thông tin giao thông, quy hoạch, môi trường và logistics nằm rải rác trong các hệ thống không tương thích, trí tuệ nhân tạo khó tạo ra quyết định tốt hơn. Định hướng của Đồng Nai cho giai đoạn 2026-2030 đặt dữ liệu đô thị ở vị trí trung tâm. Thành phố cần xác định đơn vị chịu trách nhiệm, tần suất cập nhật, quyền khai thác và cơ chế chia sẻ; khi ấy, trung tâm điều hành mới có thể giúp lãnh đạo xử lý vấn đề thay vì chỉ hiển thị thông tin. Từ giao thông, ngập lụt, chất thải đến phản ánh hiện trường, quản trị dựa trên dữ liệu có thể rút ngắn khoảng cách giữa lúc sự cố phát sinh và lúc chính quyền ứng phó. Đó mới là giá trị đáng đầu tư của công nghệ.
Logistics thông minh bắt đầu từ kết nối đa phương thức
Long Thành, các cảng biển, khu công nghiệp và đường bộ, đường sắt liên vùng mở ra cơ hội lớn, nhưng lợi thế địa lý không tự động trở thành năng suất. Nếu các mắt xích không chia sẻ thông tin, doanh nghiệp vẫn có thể gặp chậm trễ, thiếu khả năng dự báo và khó phối hợp vận tải. Vì vậy, logistics thông minh phải được thiết kế như một mạng lưới, chứ không phải tập hợp các dự án hạ tầng đứng cạnh nhau. Dữ liệu, AI, Internet vạn vật và điện toán đám mây có thể giúp theo dõi hàng hóa, dự báo nhu cầu, điều phối phương tiện và tối ưu hoạt động trên phạm vi rộng. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với chuỗi cung ứng cần giữ chất lượng nông sản và hạn chế hao hụt. Nhưng công nghệ chỉ phát huy tác dụng khi các đơn vị cùng chuẩn hóa dữ liệu và có quy trình phối hợp. Kết nối kỹ thuật phải đi cùng kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp vận tải, cảng và khu công nghiệp.
Đưa số hóa vào quy hoạch và dịch vụ người dân
Đồng Nai có quy mô địa bàn và nhu cầu quản lý lớn, trong khi đô thị sân bay, khu công nghiệp và các khu đô thị mới cùng phát triển. Bởi vậy, số hóa không thể là phần việc làm sau khi công trình đã hoàn thành. Tích hợp hạ tầng số từ khâu quy hoạch, xây dựng sẽ giảm nguy cơ các hệ thống mới tiếp tục bị chia cắt. Định hướng đến năm 2030 là hình thành mô hình đô thị thông minh dựa trên dữ liệu, đồng thời ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Các mục tiêu được nêu gồm số hóa toàn bộ hồ sơ và kết quả giải quyết thủ tục hành chính, lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân và tài khoản học tập số cho học sinh, giáo viên. Đây là những kết quả có thể kiểm chứng qua trải nghiệm hằng ngày, khác với việc chỉ đếm nền tảng hay thiết bị. Thách thức tiếp theo là bảo đảm dữ liệu chính xác, an toàn và được dùng để cải thiện dịch vụ.
Thước đo phải là hiệu quả thực tế
DigiFest đặt ra một hướng đi có lý: gắn công nghệ với bài toán phát triển cụ thể. Tuy nhiên, tham vọng xây dựng AI đô thị và hệ sinh thái logistics sẽ chỉ đáng tin khi hạ tầng vật lý, dữ liệu và cách quản trị được triển khai đồng bộ. Các sở, ngành cần rà soát quy hoạch, phối hợp tiến độ và tránh tạo thêm những kho dữ liệu hay nền tảng không thể kết nối. Thành phố cũng phải tính đến quyền riêng tư, an toàn thông tin và năng lực sử dụng công nghệ của cán bộ, doanh nghiệp, người dân. Nếu thiếu những điều kiện này, dữ liệu có thể tăng lên nhưng chất lượng điều hành không đổi. Kết luận nên rõ ràng: Đồng Nai không cần một đô thị có nhiều công nghệ nhất, mà cần một đô thị dùng dữ liệu tốt nhất để kết nối hạ tầng, giảm ma sát cho logistics và nâng chất lượng dịch vụ công. Hiệu quả vận hành, chứ không phải lời hứa về công nghệ, mới là phép thử cuối cùng.
