Từ nhà cung cấp LNG đến đối tác trên toàn chuỗi
Hợp tác năng lượng giữa PETRONAS và Petrovietnam là khuôn khổ phối hợp từ thăm dò, khai thác dầu khí đến LNG, năng lượng tái tạo và thu giữ, lưu trữ carbon, thay vì chỉ tập trung vào một mặt hàng nhập khẩu. Thỏa thuận Liên minh Chiến lược (SAA) xác lập các lĩnh vực hợp tác này, mở ra cơ hội gắn kết hoạt động ở nhiều khâu của chuỗi năng lượng. Đây là bước đi có lý do rõ ràng: kinh tế Việt Nam tăng trưởng kéo theo nhu cầu năng lượng lớn hơn, trong khi sản lượng khai thác trong nước chịu áp lực suy giảm tự nhiên. PETRONAS hiện diện tại Việt Nam từ năm 1991, ban đầu ở khâu thượng nguồn. Vì vậy, liên minh mới không phải một cuộc thử sức từ con số không; nó mở rộng quan hệ đã có nền tảng sang những lĩnh vực có thể hỗ trợ an ninh năng lượng và chuyển dịch dài hạn.
Tại PM3 CAA, khu vực ngoài khơi nằm dọc ranh giới biển Malaysia–Việt Nam, hai bên đã thống nhất khuôn khổ gia hạn các hợp đồng thêm 20 năm, đến ngày 31/12/2047. Khu vực rộng hơn 2.000 km², duy trì khai thác tại 7 mỏ và có trữ lượng còn lại ước tính lên tới 60 triệu thùng dầu quy đổi. Quy mô và thời hạn này cho thấy hợp tác thượng nguồn vẫn là một phần thực chất của chiến lược, chứ không chỉ là tiền đề để bán LNG. Đồng thời, SAA bao gồm hạ nguồn, năng lượng tái tạo và CCS. Mở rộng theo chiều ngang như vậy giúp hai tập đoàn có thêm lựa chọn khi nhu cầu tăng, nhưng kết quả sẽ phụ thuộc vào việc từng dự án có thể đi từ khuôn khổ hợp tác sang triển khai cụ thể hay không.
Lô LNG đầu tiên là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Tháng 4/2025, PETRONAS LNG Ltd giao lô LNG đầu tiên cho Tổng công ty Khí Việt Nam (PV GAS), đưa khí từ tổ hợp ở Bintulu, Sarawak, đến Kho cảng LNG Thị Vải bằng tàu Seri Ayu. Lô hàng là dấu mốc thương mại cụ thể sau Biên bản hợp tác giữa PETRONAS và Petrovietnam năm 2023. Sau chuyến giao đầu tiên, hai bên tiếp tục trao đổi về cách thức hợp tác chặt chẽ hơn trong lĩnh vực LNG, nhưng chưa công bố kế hoạch hay sản lượng cụ thể. Đây là tín hiệu đáng chú ý, song chưa đủ để kết luận rằng nguồn cung dài hạn đã được thiết lập. Điều cần theo dõi là các cuộc trao đổi có chuyển thành thỏa thuận ổn định, phù hợp với nhu cầu của PV GAS và thị trường điện, công nghiệp hay không.
PETRONAS muốn góp phần bảo đảm nguồn cung LNG nhờ năng lực cung ứng, vị trí gần của các nguồn hàng tại Malaysia và hơn 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Việc hoạt động xuyên suốt chuỗi LNG—từ khai thác, hóa lỏng đến vận tải biển và thương mại—có thể giúp tập đoàn phối hợp nguồn hàng và lịch giao linh hoạt hơn trước biến động quốc tế. Với Việt Nam, lợi ích không chỉ nằm ở việc có thêm một nhà cung cấp: LNG hướng tới đáp ứng nhu cầu điện, phục vụ khách hàng công nghiệp và hỗ trợ chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, lợi thế địa lý hay kinh nghiệm không tự động bảo đảm giá dễ chịu. PETRONAS và các đối tác cần làm rõ điều kiện hợp đồng, tính linh hoạt giao hàng và cách chia sẻ rủi ro để nguồn cung LNG có ý nghĩa thực tế với người dùng.
Hợp đồng dài hạn và phép thử về khả năng chi trả
PETRONAS đề cập các thỏa thuận cung ứng dài hạn như một cách cân bằng ổn định nguồn hàng với khả năng chi trả. Theo đại diện tập đoàn, mua ngắn hạn khiến bên mua chịu rủi ro lớn hơn trước biến động thị trường; hợp đồng dài hạn có thể giúp giá dao động trong biên độ dễ dự đoán hơn và tạo điều kiện để cơ chế của Chính phủ hỗ trợ mức giá hợp lý. Lập luận này có sức nặng trong bối cảnh nhu cầu khí được dự báo tăng mạnh trong những thập kỷ tới, còn LNG nhập khẩu sẽ là một nguồn cung quan trọng. Nhưng hợp đồng dài hạn cũng cần được đánh giá bằng điều khoản thực tế, không chỉ lời hứa ổn định: mức độ linh hoạt, cam kết giao hàng và cách xử lý khi nhu cầu hoặc thị trường thay đổi đều quan trọng. Với hộ gia đình và doanh nghiệp, giá trị của nguồn cung mới chỉ thành hiện thực nếu độ ổn định cuối cùng giúp hệ thống cung cấp điện và năng lượng dễ dự báo hơn.
Trong các bước tiếp theo, PETRONAS đặt trọng tâm vào Dự án VMS Việt Nam–Malaysia–Singapore cùng những dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam trong khuôn khổ liên minh. SAA cũng mở đường cho hợp tác thu giữ và lưu trữ carbon (CCS); PETRONAS dự kiến chia sẻ kinh nghiệm từ Malaysia để cùng Petrovietnam nghiên cứu khả năng triển khai, hỗ trợ mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Đây là phần khiến quan hệ PETRONAS Việt Nam có thể vượt khỏi vai trò mua bán nhiên liệu. Dù vậy, CCS và năng lượng tái tạo vẫn là cơ hội trong khuôn khổ hợp tác, chưa phải thành quả đã hoàn tất. Muốn chứng minh liên minh có chiều sâu, hai bên cần đưa ra các dự án, lộ trình và cam kết thực hiện rõ ràng.
Mở rộng có ý nghĩa khi chuyển thành dự án
Từ thăm dò tại PM3 CAA đến lô hàng đầu tiên cho PV GAS, PETRONAS đã có những điểm tựa cụ thể để mở rộng hợp tác với Petrovietnam. Biên bản hợp tác năm 2023 đặt ra cơ hội trong thượng nguồn, khí, LNG, hạ nguồn, năng lượng tái tạo, hóa dầu và giảm phát thải carbon; SAA tiếp tục thiết lập khuôn khổ bao quát hơn. Hợp tác năng lượng này cũng góp phần cụ thể hóa quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam–Malaysia. Tuy nhiên, độ rộng của danh mục không nên bị nhầm với tiến độ: hiện các bên vẫn đang trao đổi về việc mở rộng hợp tác LNG, còn những lĩnh vực khác cần được chứng minh bằng dự án và kết quả cụ thể. PETRONAS có năng lực và kinh nghiệm để trở thành đối tác quan trọng, nhưng lợi ích cho Việt Nam sẽ được đo bằng nguồn cung đáng tin cậy, điều kiện hợp lý và đóng góp thực chất cho chuyển dịch năng lượng.
