Quốc hội mới làm Nhà Trắng khó hành động đơn phương hơn
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tổng thống, trong đó cử tri chọn lại các nghị sĩ Quốc hội nhưng không thay đổi người đứng đầu Nhà Trắng; kết quả vì thế có thể đổi cán cân lập pháp và giới hạn chương trình nghị sự của tổng thống. Sau cuộc bỏ phiếu giữa kỳ, tương quan quyền lực mới tại Quốc hội Mỹ đặt ra câu hỏi liệu Donald Trump có thể tiếp tục thúc đẩy các ưu tiên trong hai năm còn lại của nhiệm kỳ hay không. Đây không chỉ là chuyện đối đầu đảng phái: nó quyết định mức độ Nhà Trắng có thể hành động mà không chịu giám sát và phản biện từ Quốc hội. Đảng Dân chủ có thêm cơ hội dùng điều trần, điều tra và quyền kiểm soát ngân sách để soi xét chính sách đối ngoại, đặc biệt là cách chính quyền xử lý Trung Quốc. Tuy vậy, đổi cán cân không đồng nghĩa đảo chiều chiến lược. Tác động dễ thấy hơn trước mắt là chính quyền phải tính đến sức ép chính trị và sự giám sát dày hơn.
Thuế quan: sức ép có thể đổi cách áp dụng, chưa chắc đổi hướng
Thương mại là nơi các nền kinh tế châu Á có thể cảm nhận thay đổi sớm nhất, nhưng không nên kỳ vọng Quốc hội lập tức chặn được đường lối thuế quan của Trump. Tổng thống vẫn nắm nhiều thẩm quyền trong lĩnh vực này, và Washington có thể tiếp tục áp thuế bổ sung lên hàng hóa Trung Quốc cũng như hàng hóa từ các nền kinh tế châu Á khác. Với doanh nghiệp và người tiêu dùng, hệ quả là bất định về chuỗi cung ứng và giá hàng hóa vẫn có thể kéo dài. Một hướng can thiệp khả dĩ hơn là Quốc hội thúc đẩy miễn thuế cho những mặt hàng tác động trực tiếp đến người tiêu dùng Mỹ, đồng thời tìm cách giành lại một phần quyền định hình chính sách thương mại. Các đồng minh như Nhật Bản và Hàn Quốc cũng mong Washington xem xét lại một số biện pháp và nhất quán hơn với đối tác. Dù vậy, nỗ lực giảm phụ thuộc vào Trung Quốc về khoáng sản thiết yếu nhiều khả năng vẫn có hậu thuẫn lưỡng đảng; phần dễ biến động hơn là phạm vi và cách thực thi thuế quan.
Quan hệ Mỹ–Trung có thể cứng hơn, dù đối thoại vẫn cần thiết
Cán cân mới có thể khiến nỗ lực ổn định quan hệ Mỹ Trung của Trump vấp thêm trở ngại. Adrian Ang, nhà nghiên cứu tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam, nhận định Quốc hội do Đảng Dân chủ kiểm soát có thể theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn với Trung Quốc hơn cả tổng thống. Nếu các nghị sĩ thúc đẩy siết thương mại và hạn chế công nghệ, Nhà Trắng sẽ khó nhượng bộ hoặc điều chỉnh biện pháp mà không đối mặt phản ứng trong nước. Đảng Dân chủ cũng có thể dùng giám sát, điều tra và kiểm soát ngân sách để gây sức ép, thu hẹp dư địa của chính quyền trong việc thay đổi một số chính sách với Bắc Kinh. Điều này tạo nghịch lý: Quốc hội có thể củng cố lập trường cứng rắn, nhưng đồng thời làm khó mục tiêu duy trì đối thoại ổn định, công bằng và có đi có lại. Khả năng giữ tiến trình ngoại giao phụ thuộc vào mức độ Trump coi ổn định quan hệ song phương là thành quả chính trị đáng bảo vệ.
An ninh châu Á: điều chỉnh có thể có, bước ngoặt khó xảy ra
Tác động của Quốc hội không dừng ở thương mại. Các cam kết an ninh của Washington tại Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương cũng nằm trong nhóm lĩnh vực có thể chịu ảnh hưởng. Với ASEAN, kết quả bầu cử có thể dẫn đến một số điều chỉnh, nhưng khó làm thay đổi căn bản cách tiếp cận của Mỹ về thương mại, sử dụng sức mạnh quân sự và ngoại giao. Nhận định này là lời nhắc rằng biến động chính trị tại Washington thường tác động mạnh đến nhịp độ và cách triển khai hơn là xóa bỏ toàn bộ ưu tiên chiến lược. Những cuộc gặp sắp tới của Trump tại châu Á, gồm Hội nghị Cấp cao ASEAN ở Manila và cuộc gặp Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề APEC tại Thâm Quyến, có thể hé lộ hướng đi của chính quyền. Kết luận đáng lưu ý: châu Á nên chuẩn bị cho một Washington bị Quốc hội giám sát nhiều hơn, nhưng chưa chắc bớt cứng rắn với Bắc Kinh. Sức ép mới có thể làm chính sách khó đoán, không nhất thiết làm chính sách đổi chiều.
