Cán cân mới khiến Washington khó hành động đơn phương
Cán cân quyền lực Quốc hội là tương quan giữa các đảng trong hai viện, quyết định mức độ giám sát và cản trở mà tổng thống phải đối mặt khi thúc đẩy chính sách trong nước lẫn đối ngoại. Sau bầu cử giữa kỳ Mỹ, đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện, giáng đòn nặng nề vào Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa. Thay đổi ấy mở thêm một mặt trận chính trị ở Washington đúng lúc quan hệ Mỹ Trung có dấu hiệu cải thiện sau các chuyến thăm cấp cao, nhưng vẫn vướng bất đồng về thương mại và an ninh. Bắc Kinh tuyên bố kết quả là công việc nội bộ của Mỹ, đồng thời bày tỏ sẵn sàng duy trì trao đổi và xử lý khác biệt.
Đây không phải cuộc chuyển giao quyền điều hành đối ngoại. Quốc hội Mỹ có thể điều tra chính quyền, chất vấn quan chức và chi phối ngân sách; Nhà Trắng vẫn nắm vai trò chủ trì ngoại giao. Vì vậy, kết quả bầu cử làm ông Trump khó giữ thế chủ động hơn, chứ không tự động đảo chiều chính sách với Bắc Kinh. Đảng Dân chủ vốn ủng hộ sức ép cứng rắn, nên có thể thúc đẩy hạn chế thương mại và công nghệ hoặc tăng hậu thuẫn cho Đài Loan. Nhưng khả năng biến những ưu tiên ấy thành quyết sách vẫn tùy thuộc vào mức độ tổng thống chấp nhận sức ép và lựa chọn đặt ổn định song phương lên hàng đầu.
Đàm phán thương mại: lợi thế trước mắt, bất định phía sau
Thất bại của đảng cầm quyền có thể giúp Bắc Kinh bước vào đàm phán thương mại với vị thế thuận hơn. Nếu Quốc hội hạn chế khả năng áp thuế của ông Trump, công cụ mà Washington thường dùng để gây sức ép sẽ kém hữu dụng hơn; các nhà đàm phán Trung Quốc có thể yêu cầu Mỹ giảm thuế hoặc nhượng bộ thêm. Điều này đặc biệt đáng chú ý vì thỏa thuận đình chiến thương mại dự kiến hết hiệu lực vào tháng 1. Tuy nhiên, lợi thế không đồng nghĩa với kết quả đã định: phe Dân chủ cũng phải tính đến tác động của việc đổi thuế đối với doanh nghiệp, người lao động và cử tri ủng hộ các biện pháp hiện hành.
Thời gian biểu khiến những tín hiệu chính trị nhanh chóng bị thử thách trên bàn đàm phán. Ông Trump dự kiến dự hội nghị cấp cao ASEAN tại Manila vào giữa tháng này, rồi gặp Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề APEC tại Thâm Quyến; hai nhà lãnh đạo dự kiến gặp lại ở Miami vào tháng 12 nhân hội nghị G20. Việc gia hạn hoặc điều chỉnh thỏa thuận đình chiến sẽ là phép thử đầu tiên cho cán cân mới. Nếu ông Trump muốn bảo vệ di sản ngoại giao, ông có động cơ giữ thỏa thuận; nếu muốn chứng minh sự cứng rắn, áp lực trong nước có thể đẩy ông theo hướng ngược lại.
Không nên nhầm Quốc hội chia rẽ với sự hòa dịu
Một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát không bảo đảm quan hệ Mỹ Trung bớt căng thẳng. Nghị sĩ Dân chủ có thể thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn với Trung Quốc, đồng thời gây sức ép về Đài Loan và ngăn chính quyền nới lỏng một số biện pháp. Những bước đi ấy có thể làm lung lay nỗ lực duy trì ổn định mà lãnh đạo hai nước đã theo đuổi. Ngược lại, ông Trump vẫn có quyền chủ động đáng kể trong ngoại giao và có thể tìm kiếm thắng lợi đối ngoại để củng cố vị thế khi bị hạn chế ở trong nước. Vì thế, Bắc Kinh có thể thấy cơ hội thương lượng ngắn hạn nhưng cũng phải tính đến nguy cơ bất ngờ, thay vì coi thất bại của đảng Cộng hòa là tín hiệu Washington sẽ xuống giọng.
Nhận định của Drew Thompson tại RSIS nhấn mạnh rằng Nhà Trắng tiếp tục có ảnh hưởng lớn nhất đến quan hệ song phương, bất kể đảng nào kiểm soát Quốc hội Mỹ. Đây là điểm cần giữ làm mốc khi đánh giá những phiên điều trần, tranh luận ngân sách hay tuyên bố cứng rắn từ các nghị sĩ: chúng có thể thu hẹp lựa chọn của tổng thống, nhưng không thay thế vai trò điều hành ngoại giao. Kết luận thực tế là cục diện mới khiến đàm phán khó đoán hơn chứ không định sẵn kết quả. Bắc Kinh có thể tranh thủ khoảng trống trước mắt, còn Washington vẫn sẽ quyết định liệu cạnh tranh được kiềm chế bằng thỏa thuận hay leo thang qua các vấn đề thương mại và an ninh.
