Công trình lớn, kỳ vọng lớn sau một thập kỷ chờ đợi
Dự án ngăn triều TP.HCM là hệ thống cống, cửa van, trạm bơm và đê kè nhằm kiểm soát nước triều, bảo vệ một phần đô thị ven sông khỏi ngập do triều cường. Sau đúng một thập kỷ triển khai, công trình giai đoạn 1 có tổng mức đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng đã ấn định ngày vận hành dự kiến là 30/11/2026. Đây là cột mốc đáng mừng, nhưng ngày kích hoạt không đồng nghĩa mọi điểm ngập trong thành phố sẽ biến mất.
Các hạng mục chính hiện đạt tiến độ từ 94% đến 100%, dự kiến tiếp tục hoàn thiện trong tháng 11. Với người dân sống cạnh công trường suốt nhiều năm, mốc này không chỉ là tin về hạ tầng. Đó còn là câu trả lời được chờ đợi cho những tuyến đường nước triều thường xuyên tràn lên và những khu dân cư thấp ven sông. Tuy nhiên, kỳ vọng cần gắn với phạm vi thực tế: dự án tập trung xử lý triều cường, chứ không thể một mình giải quyết mọi nguyên nhân gây ngập.

6,5 triệu người hưởng lợi trong phạm vi nào?
Con số 6,5 triệu người gắn với vùng đô thị khoảng 570 km² mà dự án hướng tới bảo vệ, chứ không phải lời bảo đảm rằng mọi khu vực của TP.HCM đều hết ngập. Hệ thống được thiết kế như một lá chắn triều cường, với các cống lớn tại cửa sông, kênh rạch, kết hợp cống nhỏ, đê kè và thiết bị điều tiết. Sáu cống quy mô lớn đặt tại Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định có khẩu độ từ 40 đến 160 m.
Cơ chế này nhằm chặn nước triều từ bên ngoài tràn vào và hỗ trợ điều tiết mực nước phía trong. Người dân ở các khu vực nằm trong lưu vực được bảo vệ có thể kỳ vọng giảm ngập do triều cường, nhất là tại những điểm thường bị nước sông dâng tràn lên đường. Nhưng con số người hưởng lợi phụ thuộc vào việc phạm vi bảo vệ được khép kín và hệ thống được vận hành đồng bộ; đó là điều kiện cần, không phải chi tiết có thể bỏ qua.
Vì sao vận hành không đồng nghĩa hết ngập?
Ngập ở TP.HCM không chỉ do triều cường: mưa lớn vượt khả năng tiêu thoát của cống và lũ từ thượng nguồn cũng góp phần gây ngập. Vì vậy, dự án chống ngập TP.HCM này có mục tiêu rõ nhất là kiểm soát triều; khi mưa lớn trùng lúc triều lên, nước phía trong vẫn có thể khó thoát nếu hệ thống thoát nước chưa đủ sức tải.
Nhà đầu tư cho biết các đoạn đê kè xung yếu có cống tiêu thoát và hệ thống 24 bộ bơm, tổng công suất 14,4 m³/giây. Tuy vậy, chính phía nhà đầu tư cũng lưu ý còn 19 điểm xung yếu cần thành phố khép kín để bảo đảm vùng bờ hữu sông Sài Gòn được bảo vệ đầy đủ. Thành phố đã giao nhiệm vụ xây dựng giải pháp khép kín lưu vực, đồng thời cần sớm hoàn thiện các đoạn đê bao tại khu vực Quận 7, Nhà Bè và Thủ Đức trước sáp nhập.
Thước đo thật sự là những ngày triều lên
Một tuyến đường như Trần Xuân Soạn từng bắt đầu ngập dù trời nắng và hôm trước không mưa; người dân địa phương mô tả đây là điểm ngập lặp lại theo kỳ triều. Bởi vậy, giá trị của dự án không nên được đánh giá chỉ bằng ngày khai trương hay quy mô công trình. Điều đáng theo dõi là sau khi vận hành, nước triều có còn tràn vào các tuyến đường và khu dân cư nằm trong phạm vi bảo vệ hay không.
Mốc 30/11 mở ra cơ hội kiểm chứng một công trình đã được chờ đợi gần mười năm. Nếu các điểm hở được xử lý, hệ thống thoát nước phía trong phối hợp tốt và việc vận hành được giám sát qua những đợt triều lớn, hàng triệu người dân mới cảm nhận rõ lợi ích. Kết luận hợp lý lúc này không phải là TP.HCM sắp hết ngập, mà là thành phố sắp có thêm một công cụ quan trọng để giảm ngập do triều cường—với hiệu quả phụ thuộc vào phần việc còn lại.






