Từ thi từng môn sang tuyển sinh theo khối
Tuyển sinh trường chuyên theo khối là phương án tuyển học sinh vào ba lĩnh vực rộng, thay vì yêu cầu các em đăng ký thi riêng từng môn chuyên ngay từ đầu. Đây là thay đổi đáng chú ý trong dự thảo lần thứ ba về tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các sở giáo dục và một số trường đại học lấy ý kiến ngày 9/11; nếu được thông qua, mô hình dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028.
Ba khối được đề xuất gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Khối Tự nhiên bao gồm Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học và Tin học; khối Xã hội gồm Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý. Với khối Ngoại ngữ, thí sinh vẫn đăng ký theo ngoại ngữ cụ thể. Điểm cốt yếu không chỉ là đổi tên nhóm tuyển sinh: dự thảo thay mô hình lớp chuyên riêng theo từng môn bằng tổ chức theo khối chuyên.
Đây là hướng đi đáng cân nhắc vì học sinh chưa phải đặt cược toàn bộ con đường học tập vào một môn ở tuổi 14-15. Nhưng tuyển theo khối chỉ có ý nghĩa nếu nội dung giảng dạy thực sự giúp các em kết nối kiến thức, thay vì biến một kỳ thi đơn môn thành nhiều bài thi nặng hơn.
Bài thi tổ hợp đổi cách đánh giá đầu vào
Đề xuất cũng chuyển thi vào lớp 10 chuyên từ thi môn chuyên riêng lẻ sang bài thi theo khối. Thí sinh khối Khoa học tự nhiên dự kiến thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên; khối Xã hội thi Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đọc hiểu khoa học xã hội. Thí sinh khối Ngoại ngữ thi Toán, Ngữ văn và ngoại ngữ đã đăng ký.
Cách đánh giá này có thể giúp nhà trường nhìn rộng hơn năng lực của thí sinh, thay vì sàng lọc chủ yếu qua một môn. Theo dự thảo, bài đọc hiểu tổng hợp tập trung vào tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề trên nền tảng chương trình THCS, không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của từng môn; mục tiêu là giảm luyện thi và mở cơ hội nhận diện những năng lực khác nhau.
Dù vậy, tổ hợp không tự động đồng nghĩa với kỳ thi nhẹ hơn. Phụ huynh và học sinh cần biết sớm cấu trúc, cách tính điểm và yêu cầu từng bài để chuẩn bị công bằng. Theo dự thảo, mỗi khối có một phương thức xét tuyển và một điểm chuẩn chung, không chia chỉ tiêu theo từng môn chuyên.
Một học kỳ để thử sức trước khi chọn môn chuyên sâu
Điểm đáng giá nhất của phương án là học sinh không phải chốt ngay các môn chuyên sâu khi dự thi lớp 10. Trong học kỳ I, các em dự kiến được học tập, trải nghiệm, tham gia dự án nhập môn và nhận tư vấn định hướng. Cuối học kỳ, ngoài môn bắt buộc của khối — Toán với khối Tự nhiên, Ngữ văn với khối Xã hội, ngoại ngữ trúng tuyển với khối Ngoại ngữ — mỗi em đăng ký thêm hai môn trong khối để học chuyên sâu.
Các lựa chọn có thể gắn với định hướng đại học như Toán – Vật lý – Hóa học, Toán – Hóa học – Sinh học, Toán – Vật lý – Tin học hoặc Ngữ văn – Lịch sử – Địa lý. Từ học kỳ II lớp 10, học sinh bắt đầu học chuyên đề định hướng; từ lớp 11, nội dung nâng cao được ổn định theo các môn đã chọn. Dự thảo cũng cho phép xem xét đổi môn chuyên sâu vào cuối lớp 10 hoặc lớp 11, qua tư vấn và đánh giá năng lực, có sự đồng ý của cha mẹ.
Khoảng thời gian thử sức này có thể giảm lựa chọn vội vàng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng tư vấn và khả năng tổ chức đủ môn tại từng trường. Dự thảo quy định mỗi lớp chuyên theo khối hoặc môn chuyên sâu không quá 35 học sinh.
Đổi mới chỉ thuyết phục nếu mở rộng cơ hội thật sự
Bộ cho biết việc dạy theo khối nhằm xây nền kiến thức rộng, tăng kết nối giữa các môn và khắc phục việc định hướng chuyên sâu quá sớm. Đề xuất còn đặt lại mục tiêu trường chuyên theo hướng phát hiện, bồi dưỡng tài năng gắn với phát triển toàn diện và định hướng nghề nghiệp sớm. Đây là lý do hợp lý để chuyển từ tư duy “thi môn nào, học chuyên môn đó” sang lộ trình có giai đoạn khám phá.
Tuy nhiên, lựa chọn chỉ thực sự rộng hơn nếu trường có đủ giáo viên, thời khóa biểu linh hoạt và thông tin rõ ràng về các tổ hợp. Những trường chưa bảo đảm điều kiện dự kiến áp dụng từ năm học 2028-2029, muộn hơn một năm so với lộ trình chung. Bộ sẽ tiếp tục lấy ý kiến địa phương, nhà trường và cơ sở giáo dục đại học để hoàn thiện thông tư.
Vì vậy, đây là đề xuất đáng ủng hộ nhưng chưa thể xem là bảo đảm rằng áp lực thi cử sẽ giảm. Thành công phải được đo bằng việc học sinh có thêm thời gian nhận diện năng lực, được lựa chọn môn chuyên sâu phù hợp và không bị giới hạn bởi năng lực tổ chức của trường.
