Hơn nửa dân số đã được khám, nhưng đích đến còn xa
Chương trình khám sức khỏe toàn dân của TPHCM là hoạt động tổ chức khám và lập hồ sơ sức khỏe điện tử nhằm phát hiện sớm vấn đề sức khỏe, theo dõi người dân và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Tính đến 17 giờ ngày 29/10, thành phố đã khám cho 6.833.898 người, tương đương 53,5% dân số; hơn 6,1 triệu người trong số đó có hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt 90% số người đã khám. Con số này cho thấy quy mô đáng kể, nhưng cũng đặt ra câu hỏi quan trọng hơn tổng lượt: ai vẫn chưa được tiếp cận, đặc biệt là nhóm cần khám sức khỏe miễn phí từ ngân sách? Trong ba nhóm trọng tâm, học sinh đạt gần 90% với hơn 2,3 triệu em; sinh viên, học viên mới đạt 37,25%, còn lao động chính thức đạt 34,4%. Vì vậy, tỷ lệ chung không thể thay thế việc xác định đúng những cộng đồng còn bỏ ngỏ.
Tiến độ khám sức khỏe từng tăng mạnh trong đợt cao điểm, khi thành phố khám thêm hơn 180.000 người, bình quân hơn 60.000 người mỗi ngày. Tuy nhiên, số người được khám hằng tuần đã giảm so với giai đoạn cao điểm tháng 8, trong khi thời gian hoàn thành mục tiêu còn khoảng hai tháng. Đây là lý do thúc tiến độ không thể chỉ dựa vào việc kêu gọi người dân đến khám; thành phố cần biết chính xác nhóm nào đã được phục vụ qua doanh nghiệp, trường học hay chương trình công, và nhóm nào chưa có cơ hội.
Hai chỉ số giúp tìm người chưa được khám miễn phí
Điểm đáng chú ý trong cách điều hành là ngành y tế bổ sung chỉ số riêng về tỷ lệ người được khám miễn phí theo chương trình thành phố, không tính lao động được doanh nghiệp chi trả khám định kỳ. Trước đó, tỷ lệ cộng dồn tính trên tổng dân số địa phương, gồm cả người đã khám qua cơ quan, doanh nghiệp và các hình thức khác. Chỉ số ấy hữu ích để đo độ bao phủ chung, nhưng có thể khiến kết quả khám do ngân sách nhà nước tổ chức khó được nhìn thấy riêng. Theo dõi song song hai tỷ lệ là bước cần thiết để phân biệt người đã được khám bằng nguồn khác với người đã nhận quyền lợi miễn phí.
Sự khác biệt không chỉ là chuyện thống kê. Xã Bình Chánh có tỷ lệ khám trên tổng dân số 76,8%, nhưng tỷ lệ khám miễn phí trong nhóm thuộc diện ngân sách chi trả là 95%; xã Hưng Long lần lượt đạt 76,2% và 95%, còn xã Hòa Hiệp là 65,1% và 93%. Những con số cho thấy một địa phương có thể trông như còn thiếu nhiều nếu chỉ nhìn tỷ lệ dân số, trong khi nhóm thụ hưởng chương trình đã được tiếp cận khá đầy đủ. Ngược lại, nơi có tỷ lệ khám chung cao vẫn cần xác định cụ thể ai chưa nhận khám miễn phí. Chỉ số mới giúp phân bổ nỗ lực sát nhu cầu hơn, thay vì xem mọi lượt khám là tương đương.
Tăng tốc phải đi cùng cách tiếp cận đúng người
Sở Y tế đang rà soát tiến độ tại từng địa phương và thúc đẩy khám sức khỏe TPHCM trong những tháng cuối năm, hướng đến mục tiêu người dân được khám và cập nhật hồ sơ điện tử trong năm 2026. Theo kế hoạch được báo cáo ngày 30/10, thành phố còn phải tổ chức khám cho hơn 5,9 triệu người trong 63 ngày cuối năm; bình quân cần khoảng 94.000 lượt mỗi ngày để đạt mục tiêu. Khoảng cách giữa mức cao nhất hơn 60.000 lượt/ngày ở đợt cao điểm và nhịp độ cần thiết cho thấy chỉ tăng tốc theo cách cũ có thể chưa đủ. Với trường học, ngành y tế đặt mục tiêu hoàn tất việc khám trong tháng 11; địa phương cần ưu tiên người chưa được khám và người khó tiếp cận dịch vụ.
Cách làm cần bắt đầu từ danh sách cụ thể: từng địa phương rà soát người chưa khám theo mã định danh cá nhân, xuống đến tổ dân phố và vận động trực tiếp. Thành phố cũng đã tháo gỡ vướng mắc về đối tượng, mở rộng diện khám miễn phí cho sinh viên và người có nơi ở hiện tại được xác định trên VNeID, không phân biệt nơi thường trú hay tạm trú trong hoặc ngoài thành phố. Để người lao động dễ tham gia, ngành y tế sẵn sàng phối hợp với khu công nghiệp, khu chế xuất và doanh nghiệp tổ chức khám tại nơi làm việc, theo ca, ngoài giờ hoặc ngày nghỉ. Đây là hướng thực tế hơn việc chờ người dân tự sắp xếp đến cơ sở y tế.
Giá trị của chương trình nằm ở phát hiện sớm
Số lượt khám chỉ là phần mở đầu; dữ liệu sức khỏe mới là lý do chương trình đáng được hoàn thành đến nơi đến chốn. Kết quả cho thấy 51,58% người từ 60 tuổi trở lên bị tăng huyết áp; ở nhóm 18–60 tuổi, tỷ lệ là 18,3%, phần lớn trước đó chưa được phát hiện. Trong nhóm học sinh, 35% có tật khúc xạ và 24,9% bị sâu răng. Phát hiện sớm chỉ tạo ích lợi khi kéo theo tư vấn, theo dõi và điều trị, thay vì dừng lại ở một lần đo khám hay một hồ sơ được lập.
Đáng chú ý, ngành y tế đã đánh giá gần 2 triệu hồ sơ đủ điều kiện và nhận diện 355.290 người thuộc nhóm nguy cơ tim mạch cao và rất cao. Đây là tín hiệu cho thấy khám diện rộng có thể giúp tìm ra những nguy cơ vốn chưa được nhận biết, nhưng cũng đặt ra yêu cầu tiếp nối bằng quản lý sức khỏe lâu dài. Với người dân, hồ sơ điện tử có ý nghĩa khi được dùng để theo dõi, nhắc khám và kết nối với chăm sóc phù hợp. Kết luận nên rõ ràng: TPHCM đã tạo được độ phủ ban đầu lớn, song thành công không thể đo bằng con số 6,8 triệu đơn lẻ. Thành phố cần hoàn thành phần còn lại bằng dữ liệu phân nhóm chính xác, ưu tiên người chưa tiếp cận và bảo đảm kết quả khám dẫn đến chăm sóc tiếp theo.
