Thanh tra lãi suất là phép thử về mức độ tuân thủ
Thanh tra lãi suất là hoạt động kiểm tra chuyên đề của cơ quan quản lý nhằm xác định tổ chức tín dụng có thực hiện đúng quy định và chỉ đạo về giảm lãi suất hay không. Đây không chỉ là đợt rà soát thủ tục: kết quả có thể dẫn tới yêu cầu chấn chỉnh, xử lý vi phạm và xem xét điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng. NHNN ban hành Công văn số 10488/NHNN-TTNH, yêu cầu các chi nhánh khu vực tổ chức thanh tra, kiểm tra việc giảm lãi suất tại các tổ chức tín dụng ngay trong tháng 11/2026. Các chi nhánh sẽ lựa chọn đơn vị kiểm tra dựa trên nguồn lực, kết quả giám sát và tình hình thực tế; vì vậy, không có căn cứ để kết luận trước ngân hàng cụ thể nào chắc chắn bị thanh tra. Tuy nhiên, những tổ chức không chấp hành yêu cầu hoặc có vi phạm được phát hiện có thể bị chấn chỉnh và xử lý nghiêm theo quy định.
Động thái này thực hiện theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng sau cuộc họp điều hành chính sách tiền tệ. NHNN yêu cầu báo cáo kết quả trong tháng 11 để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng; cơ quan này cũng nhấn mạnh khả năng xem xét giảm chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng với ngân hàng không chấp hành nghiêm yêu cầu về lãi suất. Đây là hệ quả đáng chú ý hơn một lời nhắc nhở, bởi tín dụng là nguồn lực thiết yếu cho hoạt động kinh doanh của ngân hàng.

Mức giảm đã có, nhưng cần kiểm tra tính thực chất
Yêu cầu giảm lãi suất ngân hàng đã được lượng hóa: các tổ chức tín dụng được yêu cầu hạ tối thiểu 0,5 điểm phần trăm mỗi năm đối với lãi suất tiền gửi niêm yết kỳ hạn từ sáu tháng trở lên, đồng thời tập trung giảm 1,5–2 điểm phần trăm mỗi năm đối với lãi vay cho sản xuất, kinh doanh và lĩnh vực ưu tiên. Mức giảm bình quân trên giao dịch tiền gửi mới cuối tháng 10 vào khoảng 0,4 điểm phần trăm so với giữa tháng. Con số này cho thấy mặt bằng đã dịch chuyển, nhưng tự nó chưa chứng minh mọi khách hàng đều được hưởng mức lãi vay thấp hơn. Bởi vậy, thanh tra cần nhìn vào việc triển khai thực tế trên toàn hệ thống và các kênh bán hàng, thay vì chỉ đối chiếu thông báo niêm yết.
Đến đầu tháng 11, hơn 20 tổ chức tín dụng đã công bố chương trình hạ lãi suất cho vay 1,5–2 điểm phần trăm mỗi năm; một số ngân hàng thông báo mức giảm 3–3,25 điểm phần trăm mỗi năm. Tổng quy mô các gói cho vay giảm lãi suất được công bố khoảng 463.500 tỷ đồng. Những dữ liệu này cho thấy nỗ lực hỗ trợ đã được công bố trên diện rộng, nhưng thước đo cuối cùng vẫn là khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân với chi phí hợp lý. Thanh tra vì thế có vai trò phân biệt giữa cam kết trên giấy và việc giảm lãi suất thực sự.

Nợ xấu khiến dư địa giảm lãi suất thêm phần nhạy cảm
Yêu cầu hạ lãi suất xuất hiện trong lúc chất lượng tài sản của ngành chịu sức ép. Theo báo cáo cập nhật kết quả kinh doanh quý III/2026 của Chứng khoán Rồng Việt, nợ xấu hình thành ròng vượt 65.500 tỷ đồng, mức cao nhất trong chuỗi dữ liệu từ năm 2022. Dư nợ nhóm 2 vượt 253.000 tỷ đồng, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành lên 2,11%, còn tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm xuống 74,2%. Chi phí dự phòng quý III tăng 17% so với quý trước, lên gần 50.800 tỷ đồng. Bối cảnh này khiến bài toán điều hành khó hơn: ngân hàng phải hỗ trợ người vay nhưng đồng thời giữ khả năng bù đắp rủi ro tín dụng. Nợ xấu ngân hàng tăng không phải lý do để né chỉ đạo giảm lãi suất, nhưng là cảnh báo rằng việc hạ giá vốn cần đi cùng quản trị rủi ro chặt chẽ.
Với người gửi tiền, diễn biến lãi suất tiền gửi thấp hơn có thể ảnh hưởng đến lựa chọn kỳ hạn và khoản sinh lời dự kiến. Với người vay, điều đáng quan tâm không chỉ là lãi suất được quảng bá giảm bao nhiêu, mà là điều kiện áp dụng và mức giảm thực nhận. NHNN đặt mục tiêu giúp doanh nghiệp, người dân tiếp cận vốn với chi phí hợp lý, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh và tăng trưởng. Vì vậy, một đợt thanh tra có hiệu quả cần vừa xử lý trường hợp không tuân thủ, vừa tạo sự minh bạch để khách hàng biết quyền lợi nào thực sự được áp dụng.
Kết luận: ngân hàng bị xử lý là ngân hàng không chấp hành
Hiện chưa có danh sách ngân hàng cụ thể bị xác định vi phạm. Đối tượng có thể bị xử lý là những tổ chức tín dụng mà đoàn thanh tra phát hiện không thực hiện đúng quy định pháp luật hoặc chỉ đạo giảm lãi suất; mức xử lý sẽ căn cứ kết quả kiểm tra và quy định hiện hành. Các chi nhánh khu vực phải triển khai kiểm tra, báo cáo trong tháng 11/2026, nên kết quả mới là căn cứ để xác định trường hợp cụ thể.
Thông điệp của đợt thanh tra khá rõ: hạ lãi suất không thể chỉ dừng ở thông báo, còn cơ quan quản lý sẽ đối chiếu việc thực hiện và có thể gắn tuân thủ với chỉ tiêu tín dụng. Trong bối cảnh nợ xấu tăng, giám sát nghiêm là cần thiết để chính sách hỗ trợ người vay không bị biến thành khẩu hiệu, đồng thời buộc các ngân hàng cân bằng giữa chia sẻ chi phí vốn và an toàn hoạt động.






