Kênh mua USD cần có người bán
Mua USD giao ngay là nghiệp vụ NHNN mua ngoại tệ từ các ngân hàng có trạng thái ngoại tệ dương, thanh toán ngay theo mức giá công bố, qua đó vừa tạo điểm tựa cho tỷ giá vừa bổ sung dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, thông báo mua không đồng nghĩa USD sẽ tự động chảy về NHNN: hiệu quả phụ thuộc trước hết vào việc các ngân hàng có sẵn lòng bán hay không. Phiên đầu triển khai không ghi nhận ngân hàng nào đăng ký bán. Một nguyên nhân được nêu là tỷ giá USD/VND liên ngân hàng tăng khoảng 150 điểm sau thông báo, lên cao hơn mức NHNN chào mua. Khi giá thị trường vượt giá mua của nhà điều hành, ngân hàng có thể chọn giữ USD hoặc giao dịch trên thị trường thay vì bán cho NHNN. Vì vậy, đây là một kênh có điều kiện, không phải cam kết mua được một lượng ngoại tệ cố định.

Trạng thái ngoại tệ quyết định ai có thể tham gia
Lợi thế không chỉ nằm ở quy mô ngân hàng mà ở khả năng có USD sẵn để bán. Các nhà phân tích nhận định trạng thái ngoại tệ tổng thể của hệ thống đang tương đối căng; những ngân hàng có trạng thái USD bán khống còn cần mua ngoại tệ để cân đối, nên có thể cạnh tranh với NHNN để giành nguồn cung trên thị trường liên ngân hàng. Điều đó giải thích vì sao dù NHNN đưa ra mức mua được xem là sát thị trường, phiên đầu vẫn vắng bên bán. Theo số liệu được tổng hợp đến cuối quý III, nhóm ngân hàng niêm yết có trạng thái USD nội bảng dương nắm lượng dư tập trung đáng kể ở một số nhà băng. VietinBank chiếm 49% tổng trạng thái dương của nhóm, còn VietinBank và Vietcombank cộng lại chiếm 68%. Những con số này cho thấy nguồn cung tiềm năng có đầu mối rõ, nhưng khả năng chuyển thành giao dịch vẫn tùy thuộc vào diễn biến giá và nhu cầu ngoại tệ của từng ngân hàng.

VietinBank, Vietcombank và nhóm kế tiếp có lợi thế
VietinBank, Vietcombank, OCB, ACB và LPBank được đánh giá là nhóm có thể hưởng lợi từ kênh mua giao ngay của NHNN nhờ trạng thái ngoại tệ dương lớn. Lý do khá trực tiếp: ngân hàng có lượng USD dư nhiều hơn có nhiều dư địa để bán khi mức giá NHNN đưa ra cạnh tranh, mà không phải tìm mua ngoại tệ trước để đáp ứng giao dịch. VietinBank dẫn đầu về trạng thái USD dương; Vietcombank đứng kế tiếp, sau đó là OCB, ACB và LPBank. Vị thế này có thể giúp họ tận dụng đầu ra sẵn có cho ngoại tệ, nhất là khi giá thị trường giảm về gần hoặc thấp hơn mức NHNN chào mua. Khi đó, thay vì bán USD ra thị trường, ngân hàng có thể chọn bán cho NHNN. Nhưng đây là lợi thế về khả năng tham gia, không bảo đảm doanh thu hay lợi nhuận: quyết định cuối cùng vẫn phụ thuộc vào giá, nhu cầu cân đối ngoại tệ và mức độ sẵn sàng bán.

Tỷ giá và dòng ngoại tệ sẽ thử sức chính sách
Mức mua được công bố là 25.500 đồng/USD, chỉ thấp hơn tỷ giá liên ngân hàng cuối phiên được nêu trong nguồn khoảng 47 đồng. Mức giá sát thị trường có thể tạo lực đỡ quanh ngưỡng này nếu các ngân hàng có USD dư chọn bán cho NHNN. Ngược lại, khi tỷ giá liên ngân hàng duy trì cao hơn giá mua, động lực bán sẽ yếu đi và mục tiêu tích lũy dự trữ khó đạt như kỳ vọng. Bởi vậy, tín hiệu đáng theo dõi không chỉ là lịch mua hai phiên mỗi tuần, mà còn là diễn biến nguồn cung ngoại tệ và tỷ giá liên ngân hàng. Dòng vốn vào hệ thống có thể cải thiện khả năng bán của các ngân hàng; nếu nguồn cung chưa đủ, nhu cầu mua USD để đóng trạng thái bán khống có thể tiếp tục cạnh tranh với NHNN. Kết luận: kênh NHNN mua USD có tiềm năng hỗ trợ tỷ giá và dự trữ, nhưng chỉ vận hành hiệu quả khi giá mua phù hợp và các ngân hàng thực sự sẵn lòng bán.






