Sửa luật để chính sách theo kịp thực tế
Sửa Luật Điện lực là việc điều chỉnh khung pháp lý chi phối quy hoạch, đầu tư, vận hành và mua bán điện nhằm đáp ứng yêu cầu mới về an ninh năng lượng và phát triển các nguồn điện. Chiều 3/11/2026, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, với trọng tâm có cả năng lượng tái tạo và hạ tầng truyền tải. Đây là bước cần thiết: luật hiện hành chưa theo kịp các chủ trương mới và những vướng mắc nảy sinh trong quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư, thủ tục, giá điện và thị trường cạnh tranh. Dự thảo kế thừa, sửa đổi chủ yếu 27 điều, bãi bỏ 3 điều và gồm 3 điều về sửa đổi, thi hành, chuyển tiếp. Nhưng số lượng điều khoản không phải thước đo thành công; điều quan trọng là quy định mới có biến cơ hội đầu tư thành dự án khả thi hay không.
Sinh khối cần giá điện phản ánh đúng chi phí
Với điện sinh khối, khoảng trống chính sách đang làm lãng phí nguồn phụ phẩm nông nghiệp có thể dùng làm nhiên liệu. Đại biểu Đoàn Hùng Vũ đề nghị bổ sung điện sinh khối và khí sinh học từ phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi vào nhóm được hưởng chính sách đặc thù tương tự điện rác. Lập luận này có sức nặng: khi phụ phẩm như rơm rạ cần được thu gom thay vì đốt ngoài trời, điện sinh khối vừa góp phần xử lý nguồn nguyên liệu, vừa bổ sung nguồn điện. Tuy nhiên, ưu đãi trên giấy sẽ khó thu hút vốn nếu giá mua điện không tính đủ chi phí gom nhiên liệu. Đại biểu cũng đề xuất luật hóa nguyên tắc giá phản ánh đầy đủ chi phí này, cho phép thành phần giá nhiên liệu điều chỉnh theo biến động thực tế và ổn định trong thời hạn hợp đồng mua bán điện.
Mái nhà cần quyền rõ, hệ thống an toàn
Điện mặt trời mái nhà có thể giảm áp lực cung ứng vào mùa khô, nhưng người dân và doanh nghiệp khó đầu tư dài hạn nếu quyền lợi còn mơ hồ. Đại biểu Lê Công Đỉnh cảnh báo thiếu quy định nền tảng khiến nguồn điện này chưa phát huy hết vai trò, kể cả trong việc hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu xanh của thị trường xuất khẩu. Hướng sửa luật nên xác lập nguyên tắc tự sản, tự tiêu và quyền, nghĩa vụ của chủ thể; đồng thời quy định lộ trình tỷ lệ mua bán điện dư để củng cố niềm tin đầu tư. Mở rộng nguồn điện phân tán cũng cần đi cùng chuẩn kỹ thuật, biến tần thông minh, đo đếm hiện đại và điều độ số hóa, kể cả khả năng giảm tải từ xa khi có sự cố. Khuyến khích pin lưu trữ tại chỗ và giá điện linh hoạt theo thời gian sử dụng sẽ giúp mái nhà vừa có ích cho hộ dùng điện, vừa vận hành an toàn cho lưới.
Điện gió ngoài khơi đòi hỏi chia sẻ rủi ro thực chất
Điện gió ngoài khơi khó phát triển nếu nhà đầu tư phải gánh toàn bộ rủi ro trong khi dự án không thể đưa điện lên lưới hoặc bị giảm công suất vì nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát. Đại biểu đề nghị xác định rõ bên mua điện được chỉ định, trách nhiệm đàm phán và ký hợp đồng bảo đảm sản lượng tối thiểu dài hạn theo tỷ lệ, thời hạn do Chính phủ quy định. Khi dự án đã sẵn sàng phát nhưng không được huy động hoặc bị giảm công suất do lưới điện, bên mua điện hay lý do khách quan, cần có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý. Dự thảo cũng giao Chính phủ quy định một số nội dung nhằm tăng tính khả thi, cắt giảm thủ tục và huy động nguồn lực cho lĩnh vực này. Đó là hướng đi đúng, nhưng cơ chế chỉ có giá trị khi trách nhiệm, điều kiện thanh toán và cách xử lý rủi ro được quy định minh bạch.
Thước đo cuối cùng là dự án được khơi thông
Phạm vi sửa luật còn bao gồm quy hoạch điện, đầu tư xây dựng, lựa chọn nhà đầu tư, giá điện và thị trường điện — những khâu quyết định nguồn vốn có chuyển thành công suất phát điện hay không. Dự thảo cũng hướng tới mở rộng diện miễn giấy phép và tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, khu công nghiệp đầu tư nguồn điện phân tán, giảm áp lực lên lưới truyền tải và phân phối. Với người sử dụng điện, lợi ích chỉ thành hiện thực khi thủ tục gọn hơn mà an toàn hệ thống, tính minh bạch của giá và quyền lợi hợp đồng vẫn được bảo đảm. Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội để tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định. Kết luận cần rõ: sửa luật chỉ tháo được điểm nghẽn nếu sinh khối có giá phù hợp, mái nhà có quyền cụ thể và điện gió ngoài khơi có cơ chế chia sẻ rủi ro đáng tin cậy.
