Mốc khai thác đặt áp lực lên sáu dự án dịch vụ
Sáu dự án dịch vụ hàng không tại sân bay Long Thành là các công trình hỗ trợ suất ăn, bảo dưỡng tàu bay, sửa chữa thiết bị và dịch vụ kỹ thuật mặt đất, cần hoàn thành đồng bộ để sân bay có thể phục vụ khai thác thương mại. Cục Hàng không Việt Nam vừa báo cáo Bộ Xây dựng, kiến nghị điều chỉnh tiến độ và yêu cầu cả sáu dự án ưu tiên hoàn thành xây dựng, lắp thiết bị, đưa vào khai thác chậm nhất ngày 23/12/2026. Đây không phải khoảng đệm rộng: sân bay được dự kiến bắt đầu khai thác thương mại từ 0 giờ ngày 24/12, nên các dịch vụ hậu cần phải sẵn sàng ngay trước chuyến bay đầu tiên. Theo hợp đồng điều chỉnh hồi tháng 6, hạn hoàn thành xây dựng ban đầu là trước ngày 31/8; từ ngày 1/10, nhà đầu tư có thể bị xử phạt với phần khối lượng chưa hoàn thành. Vì vậy, việc gia hạn có thể tháo gỡ áp lực hợp đồng, nhưng không thể biến các hạng mục thiết yếu thành việc có thể làm sau.
Bốn dự án còn xây dựng dở dang, hai dự án đang lắp thiết bị
Tình hình hiện trường cho thấy khoảng trễ không chỉ nằm ở khâu chạy thử. Hai dự án đã hoàn thành xây dựng cơ bản và đang lắp đặt thiết bị công nghệ là công trình cung cấp suất ăn hàng không số 2 và công trình sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, trang thiết bị hàng không, dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất số 2. Bốn dự án còn lại chưa xong phần xây dựng cơ bản: suất ăn hàng không số 1; sửa chữa, bảo dưỡng và dịch vụ kỹ thuật mặt đất số 1; bảo dưỡng tàu bay số 1; cùng các dự án bảo dưỡng tàu bay số 3 và số 4. Các nhà đầu tư nêu thiếu nhân công, thiếu vật liệu, giá vật liệu, nhân công và xăng dầu biến động, gây áp lực dòng tiền. Thiết bị chuyên ngành cũng cần thời gian thi công, tích hợp, chạy thử và hiệu chỉnh. Những lý do này có thật, nhưng việc bốn công trình chưa hoàn tất xây dựng khiến yêu cầu sẵn sàng trong vài tuần không thể chỉ giải quyết bằng lắp đặt thiết bị.
Đề xuất của doanh nghiệp kéo một phần việc sang năm 2027
Đề xuất của Vietjet cho thấy rõ khoảng cách giữa khả năng hoàn thiện từng phần và mục tiêu vận hành trọn vẹn. Doanh nghiệp muốn chia dự án bảo dưỡng tàu bay thành hai giai đoạn: đưa nhà chứa máy bay chính, một phần xưởng bảo dưỡng, sân đỗ và khu kỹ thuật vào khai thác từ ngày 24/12/2026; phần còn lại tiếp tục hoàn thiện, chạy thử, xin chứng chỉ chuyên ngành và đạt 100% công suất trong tháng 4/2027. VACS cũng đề nghị đưa nhà sản xuất suất ăn, trạm điện và trạm bơm nước sạch vào phục vụ chuyến bay từ ngày 24/12, nhưng để các hạng mục phụ trợ như xử lý nước thải, nhà bảo dưỡng và phòng cháy chữa cháy hoàn thiện, chạy thử, nghiệm thu trong tháng 3/2027. Cách chia giai đoạn có thể giúp một phần dịch vụ hoạt động đúng ngày mở cửa, nhưng đặt câu hỏi về mức độ đồng bộ, năng lực khai thác và các điều kiện an toàn trước khi toàn bộ cơ sở được nghiệm thu. Lùi phần việc sang năm sau không đồng nghĩa mọi dịch vụ đã sẵn sàng.
Mốc 23/12 là ranh giới cần giữ, không phải mục tiêu tùy nghi
Cục Hàng không ghi nhận trở ngại khách quan: gói thầu 4.8 thuộc Dự án thành phần 3 thi công chưa đồng bộ, ảnh hưởng phạm vi triển khai và đấu nối hạ tầng kỹ thuật của các dự án dịch vụ; ACV chưa xác định chính xác thời điểm kết nối hạ tầng chung. Nhưng cơ quan này cũng cho rằng thiếu nhân lực, thiết bị, vật tư và cách tổ chức thi công thuộc trách nhiệm chủ quan của nhà đầu tư, đồng thời đã yêu cầu tăng mũi thi công và làm việc theo phương án “3 ca 4 kíp”. Quan điểm ấy hợp lý: vướng hạ tầng cần phối hợp xử lý, còn năng lực huy động nguồn lực phải do doanh nghiệp chịu trách nhiệm. Cục kiến nghị Bộ Xây dựng chấp thuận mốc hoàn thành muộn nhất ngày 23/12/2026; sau khi được chấp thuận, cơ quan này sẽ đàm phán, sửa hợp đồng để cập nhật tiến độ. Với tiến độ Long Thành, mốc này nên được xem là hạn chót để đủ điều kiện khai thác, không phải lời bảo đảm rằng hạng mục dở dang có thể kéo dài mà không ảnh hưởng hành khách.
Gia hạn phải đi cùng trách nhiệm và kiểm soát sẵn sàng
Điều chỉnh hợp đồng có thể phản ánh đúng những vướng mắc kết nối và thời gian cần thiết cho thiết bị chuyên ngành, nhưng gia hạn không nên làm mờ trách nhiệm của nhà đầu tư Long Thành. Người sử dụng sân bay không chỉ cần nhà ga và đường băng; họ còn phụ thuộc vào suất ăn, bảo dưỡng, sân đỗ và dịch vụ mặt đất vận hành an toàn, liền mạch. Nếu những cơ sở này chỉ đạt công suất đầy đủ vào tháng 3 hoặc tháng 4/2027, phần thiếu hụt sẽ đặt ra bài toán về cách tổ chức phục vụ trong giai đoạn đầu khai thác. Cơ quan quản lý cần theo dõi từng mốc xây dựng, lắp thiết bị, chạy thử và nghiệm thu, đồng thời công khai trách nhiệm khi chậm trễ. Kết luận cần rõ ràng: có thể điều chỉnh thời hạn hợp đồng, nhưng sáu dự án dịch vụ hàng không vẫn phải sẵn sàng phục vụ mốc khai thác đã định. Nếu không, sân bay hoàn thành mà hệ thống hỗ trợ chưa đồng bộ thì lợi ích của việc mở cửa đúng hạn sẽ bị giới hạn.
