Mốc khai thác không thể chờ các hạng mục phụ trợ
Các dự án dịch vụ hàng không là những công trình hỗ trợ thiết yếu cho vận hành sân bay, từ cung cấp suất ăn, phục vụ mặt đất đến bảo dưỡng tàu bay; chúng phải sẵn sàng cùng lúc với đường bay và nhà ga để sân bay có thể khai thác an toàn, đồng bộ. Đây là lý do tranh luận về tiến độ sân bay Long Thành không chỉ là chuyện hoàn thành công trình, mà còn là phép thử về khả năng phối hợp giữa các nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Cục Hàng không kiến nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh thời hạn của sáu dự án thuộc Dự án thành phần 4, nhưng yêu cầu hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị và sẵn sàng vận hành muộn nhất ngày 23/12/2026. Mốc này bám sát kế hoạch khai thác thương mại từ 0 giờ ngày 24/12/2026. Vì vậy, lùi những phần việc quan trọng sang năm sau sẽ khiến một sân bay đã đến ngày mở cửa nhưng dịch vụ thiết yếu vẫn chưa hoàn chỉnh.
Bốn dự án còn dang dở, trong khi hạn hợp đồng đã qua
Theo hợp đồng được điều chỉnh hồi tháng 6, cả sáu dự án phải hoàn thành xây dựng trước ngày 31/8/2026. Tuy nhiên, mới có hai công trình hoàn tất phần xây dựng cơ bản và chuyển sang lắp đặt thiết bị: dự án suất ăn hàng không số 2 và dự án sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, trang thiết bị, dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất số 2. Bốn dự án còn lại vẫn chưa xong xây dựng cơ bản. Danh sách tồn đọng gồm suất ăn hàng không số 1; dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng và phục vụ mặt đất số 1; bảo dưỡng tàu bay số 1; cùng các dự án bảo dưỡng tàu bay số 3 và số 4. Khoảng cách giữa hạn hợp đồng và tình trạng thực tế khiến sức ép không còn là dự báo xa. Từ ngày 1/10/2026, nhà đầu tư phải chịu xử phạt đối với phần khối lượng, giá trị xây dựng chưa hoàn thành. Việc chậm tiến độ vì thế vừa đe dọa tính đồng bộ khi khai thác, vừa làm tăng trách nhiệm thực hiện hợp đồng.
Doanh nghiệp nêu vướng mắc, nhưng xin lùi đến tháng 3-4/2027
Các nhà đầu tư viện dẫn thiếu nhân công và vật liệu, giá vật liệu, nhân công, xăng dầu biến động, gây áp lực lên dòng tiền. Họ cũng lưu ý thiết bị chuyên ngành cần thời gian nhập khẩu, thi công, tích hợp, chạy thử và hiệu chỉnh. Một số vướng mắc không hoàn toàn nằm trong tay doanh nghiệp: VACS nói việc bàn giao mặt bằng bị ảnh hưởng bởi tuyến tuy-nen số 10; Vietjet phản ánh gói thầu 4.8 thi công chưa đồng bộ, tác động đến đường tiếp cận và kết nối kỹ thuật. Các đề xuất cho thấy mức độ lùi khác nhau. VAECO xin hoàn thành dự án bảo dưỡng tàu bay số 1 trong tháng 12/2026; VIAGS đề xuất xong xây dựng dịch vụ mặt đất số 1 vào ngày 15/12. VACS muốn vận hành các hạng mục chính từ ngày 24/12, nhưng để công trình phụ trợ hoàn tất chạy thử, nghiệm thu trong tháng 3/2027. Vietjet đề xuất đưa một phần hangar và hạ tầng vào khai thác ngày 24/12, còn toàn bộ cơ sở đạt 100% công suất vào tháng 4/2027. Những mốc này phản ánh khó khăn có thật, nhưng cũng đặt ra rủi ro nếu “mở cửa trước, hoàn thiện sau” ảnh hưởng đến mức độ sẵn sàng.
Cứng mốc hoàn thành là cần thiết, nhưng phải siết thực thi
Cục Hàng không không chấp thuận việc kéo dài một số dự án sang quý I hoặc quý II/2027, đánh giá đề xuất của Vietjet và VACS là không có cơ sở. Cơ quan này cho rằng thiếu nhân lực, thiết bị, vật tư và bất cập trong tổ chức thi công thuộc trách nhiệm chủ quan của nhà đầu tư, dù đồng thời ghi nhận vướng mắc khách quan về đấu nối hạ tầng chung. Các đơn vị được yêu cầu khắc phục, tăng ca, tăng mũi thi công và triển khai liên tục để giữ mốc. Cách tiếp cận này hợp lý: với khai thác sân bay Long Thành, tiêu chuẩn không thể chỉ là có một số công trình hoạt động vào ngày đầu tiên, mà phải là hệ thống dịch vụ thiết yếu vận hành đồng bộ. Sau khi Bộ Xây dựng chấp thuận điều chỉnh, Cục Hàng không dự kiến đàm phán, sửa hợp đồng theo mốc mới. Nhưng điều chỉnh thời hạn không nên biến thành khoảng lùi dễ dãi. Cần theo dõi sát tiến độ từng hạng mục, công khai trách nhiệm và kiểm tra điều kiện vận hành, bởi sân bay chỉ sẵn sàng khi cả phần xây dựng lẫn thiết bị đã được nghiệm thu đúng hạn.
