Hợp tác công nghệ cần gắn với năng lực tự chủ
Hợp tác công nghệ là việc các đối tác cùng nghiên cứu, phát triển và ứng dụng tri thức, công cụ số, đồng thời chia sẻ năng lực để giải quyết nhu cầu thực tế. Với Việt Nam, hướng đi này không nên chỉ là tiếp nhận giải pháp từ bên ngoài: mục tiêu dài hạn phải là tăng khả năng tự chủ, làm chủ dữ liệu và biến nghiên cứu thành năng lực trong nước. Tại Diễn đàn Đổi mới sáng tạo số ASEAN-EU chiều 28/10, bà Kristina Buende, Trưởng ban Đối tác của Phái đoàn EU tại Việt Nam, nhận định EU có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam và ASEAN về tham vọng tự chủ công nghệ chiến lược. Bà nêu cách tiếp cận dựa trên chủ quyền, tính độc lập và sự tin cậy. Đây là nền tảng hợp tác đáng chú ý, bởi nó đặt trọng tâm không chỉ vào công nghệ được dùng mà còn vào quyền kiểm soát và độ tin cậy của hệ thống.
EU cũng bày tỏ thiện chí tăng cường hợp tác với Việt Nam và ASEAN về chính sách đổi mới sáng tạo số, nghiên cứu và cùng xây dựng giải pháp chuyển đổi số. Chương trình Horizon Europe mở ra một kênh kết nối nghiên cứu, đổi mới sáng tạo với năng lực cạnh tranh và công nghiệp hóa; các ưu tiên được nêu gồm ứng phó biến đổi khí hậu, an ninh lương thực, hỗ trợ khởi nghiệp và đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành giá trị nếu Việt Nam xử lý được những điểm nghẽn trong nước: tiếp cận vốn R&D, hạ tầng dữ liệu, năng lực tính toán cho AI, nhân lực chất lượng cao và liên kết giữa doanh nghiệp với viện, trường. Thông điệp “giờ là lúc thực thi” vì thế đáng lưu ý: chính sách phải đi đến sản phẩm, dịch vụ và năng lực có thể kiểm chứng, thay vì dừng ở tuyên bố định hướng. Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam diễn ra tại Quảng Ninh từ ngày 28 đến 30/10, kết hợp đối thoại chính sách với trưng bày và trình diễn công nghệ.
Trung Quốc đề xuất hợp tác từ nghiên cứu AI đến ứng dụng
Tại hội thảo về nghiên cứu và ứng dụng AI ở Quảng Ninh chiều 29/10, ông Fan Bin, hàm Vụ trưởng Khoa học và Công nghệ thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc, đề xuất ba hướng: đổi mới sáng tạo mở, thu hẹp khoảng cách về AI và phát triển AI vì lợi ích con người. Trung Quốc cho biết sẵn sàng cùng Việt Nam nghiên cứu công nghệ tiên tiến, hợp tác công nghiệp, thúc đẩy mã nguồn mở và kết nối nguồn lực về công nghệ, nhân lực, dữ liệu. Đề xuất này có phạm vi rộng hơn một dự án nghiên cứu đơn lẻ. Nó bao gồm cả năng lực làm ra công nghệ, khả năng đưa công nghệ vào các ngành và việc mở rộng tiếp cận AI. Đại diện Trung Quốc cũng nêu mong muốn chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng, nâng cao năng lực AI và phát triển sản phẩm có chi phí hợp lý, dễ sử dụng, hiệu quả. Với người dân, lợi ích chỉ rõ ràng khi công cụ hữu ích, dễ tiếp cận và giải quyết được việc cụ thể.
Đề xuất từ Quảng Tây về hạ tầng số, cáp đất liền và cáp biển, cùng việc kết nối năng lực tính toán với dữ liệu, cho thấy hợp tác có thể chạm tới nền tảng vận hành của các dịch vụ số. Phía này cũng đề nghị tối ưu mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và xây dựng các kịch bản AI xuyên biên giới để mang lại lợi ích thiết thực cho người dân hai nước. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành một trong những trung tâm có năng lực nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI tại Đông Nam Á. Tham vọng ấy khiến hợp tác bên ngoài có giá trị khi đi cùng khả năng làm chủ, điều chỉnh và đánh giá công nghệ, thay vì lệ thuộc vào giải pháp có sẵn. Nghiên cứu công nghệ cần được nối với nhân lực, dữ liệu, sản phẩm và nhu cầu sử dụng thực tế.
Hỗ trợ Lào cần chuyển từ trao đổi sang dự án
Một hướng hợp tác khác là Việt Nam hỗ trợ Lào xây dựng năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại buổi tiếp Thứ trưởng Công nghệ và Truyền thông Lào Keovisouk Solaphom chiều 28/10 ở Quảng Ninh, bên lề Tuần lễ Số Quốc tế 2026, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm triển khai các định hướng theo Nghị quyết 57. Nếu Lào cần xây dựng hoặc rà soát đề án, kế hoạch hành động, Việt Nam có thể cử chuyên gia sang trao đổi, cùng nghiên cứu và hỗ trợ. Đây là hình thức hợp tác thực dụng: thay vì chỉ chuyển giao khuyến nghị chung, hai bên có thể cùng xem xét kế hoạch, cách tổ chức thực hiện và thế mạnh riêng. Nhưng hỗ trợ chuyên gia sẽ khó tạo thay đổi bền vững nếu thiếu kinh phí, đầu mối chịu trách nhiệm và dự án đủ cụ thể để theo dõi.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề nghị hai bên duy trì cơ chế phối hợp giữa các bộ, đồng thời không dừng ở chuyến thăm, trao đổi kinh nghiệm hay tư vấn. Bước tiếp theo nên là xây dựng dự án cụ thể và tìm nguồn lực triển khai. Điều này cũng là phép thử cho hợp tác công nghệ nói chung: cam kết cần được chuyển thành lịch trình, nhiệm vụ và kết quả có thể đánh giá. Ba hướng với EU, Trung Quốc và Lào khác nhau về quy mô, đối tác và mục tiêu trước mắt, nhưng cùng cho thấy hợp tác có thể trải từ nghiên cứu công nghệ tiên tiến đến kết nối hạ tầng, ứng dụng AI và hỗ trợ năng lực chính sách. Việt Nam nên tận dụng mạng lưới đối tác để học hỏi và cùng phát triển, song giữ rõ ưu tiên tự chủ. Khi nghiên cứu tạo ra giải pháp hữu ích, chuyển đổi số cải thiện dịch vụ và các dự án được cấp nguồn lực, hợp tác mới trở thành năng lực thực chất.
